Weblog Rudy Kor

Gladwell over de selectie van leiders

In een vorig weblog had ik het over de kracht van het onbewuste zoals Gladwell er in zijn boek Intuitie over schrijft. Ik was verbaasd wat hij schrijft over de vreemde (a-selecte) samenstelling van leiders in Amerika. De selectie van leiders vindt veel minder rationeel plaats dan meestal wordt aangenomen. Uit onderzoek blijkt dat klein zijn een handicap is als je (in de USA?) leider wilt worden.

Maar voordat ik daar op in ga, besteed ik een paar regels aan de manier hoe onze hersenen informatie verwerken. Of anders gezegd, hoe onze hersenen door middel van 'selectieve informatiereductie' snel denkwerk mogelijk maken.

Schaper en Iacoboni over neuronen en leiderschap

Bij mij op tafel lagen laatst een paar stripboeken, en met de vrienden die bij mij op bezoek waren ging het gesprek over wie onze helden waren/zijn. Mijn helden waren Zorro en Archie de Man van staal. We probeerden in het gesprek de belangrijkste waarden van deze helden te benoemen en vroegen ons af of ze nu ook nog betekenis voor ons hebben.

Vanuit het idee dat het onbewuste de baas is over ons doen en laten, zoals Dijksterhuis ons laat zien in zijn boek ‘Het slimme onbewuste’ en dat we onze helden imiteren zoals beschreven in het ‘Het spiegelende brein - over inlevingsvermogen, imitatiegedrag en spiegelneuronen’, moeten de helden uit onze jeugd immers (enige?) invloed op ons hebben (gehad).

Onder het motto ‘niks is toevallig’ stuitte ik op een boek dat naadloos aansloot op mijn koffietafelstripheldendiscussie en bij de boeken van Dijksterhuis en Marco Iacoboni. Het gaat om Frank Schaper zijn boek ‘Hoe je een geboren leider wordt – rolmodellen, striphelden en wereldleiders’ (scriptum)

Gladwell over intuïtie en het onbewuste

Al een poosje help ik een aantal mensen bij het verhelderen van het waarom van 'onderling gedoe en wederzijdse prikkelbaarheden’. Betrokkenen hebben beelden van elkaar die wel in beton gegoten lijken te zijn. Met veel moeite lukt het soms om hen met andere ogen naar een ‘ruzieonderwerp’ te laten kijken. Vaak kunnen ze het ‘waarom’ van hun gedragingen en denkbeelden moeilijk achterhalen "zo zie ik het nu eenmaal" is een veelgehoorde reactie.

Misschien vraag ik wel het onmogelijke van de partijen, want het gaat voor een groot deel over onbewuste processen. Dijksterhuis , die stelt dat dat 99% van ons gedrag onbewust is, geeft me niet veel hoop dat het gesprek over het doen en laten van de kibbelaars snel tot een goed einde komt.

Gladwell (in zijn boek Intuïtie) voegt hier nog een paar inzichten aan toe. Gladwel is een omgevallen boekenkast en baseert zich op een berg aan wetenschappelijk onderzoek. Daarbij komt ook nog dat hij goed leesbaar schrijft. Een paar van de ‘moralen’ uit zijn boek Intuïtie

Vaagtaal en taal is echt mijn ding

De laatste dagen hoor ik ministers praten over ‘ruimen’ (is doden) van geiten en heroverwegen (bezuinigen). Mijn oren zijn aangescherpt door twee boeken: ‘Vaagtaal – vecht mee tegen beleidsbabbels, managementspeak en zorggezemel’ (Ligtvoet en de Busser) roept mij op tot stoppen met taalvervuiling en ‘‘Taal is echt mijn ding’ laat de malligheid van onze taalspinsels zien. Vaagtaal is een multimediaal gebeuren (gebeuren is volgens mij een tijdloos vaagtaal-woord), want er is ook een website  met dezelfde titel. De twee boeken horen eigenlijk op het boekenplankje te staan van ieder die zorgvuldig met taal om wil gaan (en weet dat het nooit echt goed zal gaan).

Ik ben een Slachtoffer van Taalvernieuwing

Voordat ik verder schrijf volgt hier een kleine bekentenis. Ik ben een kind van mijn tijd, en in mijn tijd – jaren zeventig - waren we op weg naar de ‘taalvereenvoudiging’. Voor de jongeren onder ons, we wilden toen af van ingewikkeld gedoe, zoals soms ij en soms een y (voorstel van de vernieuwers was dan maar altijd altijd een ij), soms met een d en soms met een t (altijd een t), soms een c en soms een k (niks er van, altijd een k). Daar is niks van terecht gekomen, we zijn nu opgezadeld met de pannenkoekenregel en ander ‘moeilijktaalgedoe’ wat nauwelijks voor een taalleek begrijpelijk is. Maar ik heb wel mijn lagere school taalkennis er mee verknoeid, en dat gecombineerd met mijn milde dyslexie en u snapt waar mijn taalgehaspel vandaan komt.

Ondernemerschap en het LED lampje

Afgelopen week heb ik twee mooie verhalen gehoord over duurzaam ondernemerschap. Collega’s van mij hadden een studiedag georganiseerd over dit onderwerp en ik mocht als gespreksleider de tijd en de agenda bewaken. Twynstra Gudde is op veel gebieden actief met vraagstukken waarbij duurzaamheid op de een of andere wijze een rol speelt, maar de collega;s waren van mening dat we nog meer doordrongen moesten worden van nut en noodzaak van duurzaamheidsdenken. Ter inspiratie hadden ze twee sprekers uitgenodigd.

Analyseren en ordenen versus durven, doen en doorgaan

De oudste van het tweetal was Ruud Koornstra (1964), de man die de afgelopen weken via de Postcode Loterij en AH, Nederland massaal aan de LED lamp heeft gebracht. Hij hield een vlammend betoog over anders denken inzake duurzaamheids vraagstukken. Het is een feest om te luisteren naar deze man die de wereld wil verlichten met LED lampjes. In een zaal met mijn collega’s is het contrast goed te voelen in mentale grondhouding: wij adviseurs analyseren, denken en ordenen. Een ondernemer als Koornstra droomt, denkt, durft, doet en gaat door, is anders gezegd actiegericht.

Scheringa, Zalm en het DSB bankroet

DSB stond dit weekeinde (weer) op de voorpagina’s van het FD en van de Volkskrant. In de boekwinkels liggen stapels boeken over 'Opkomst en ondergang van DSB’ van een groep Volkskrant journalisten.

Nu DSB is gevallen, komen ook andere spelers in zicht, waaronder Zalm. Het is maar de vraag of hij de openbaar gemaakte correspondentie overleefd. Hij doet wel of hij van niks wist, maar ik krijg de indruk dat hij wel erg vaak wegkeek van mensen en informatie die hem niet welgevallig was

(zie ondermeer de Volkskrant van 21 november).

In het boek komt een beeld van Zalm naar voren van een conflictmijdende bestuurder die het wel erg goed kon vinden met zijn opperbaas, Scheringa. Een baas die gaandeweg steeds minder tegensprak duldde en (samen met Zalm) de signalen van de vele vertrekkende managers niet (merkbaar voor de buitenwacht) oppikte.

Project- versus Procesmanagement

Een paar weken geleden schreef ik over de tegenvoeter van projectmanagement: procesmanagement .. Je kunt het niet over procesmanagement hebben als je ook niet verwijst naar het boek van De Bruijn cs. Recentelijk is er een herziene versie van hun boek uitgekomen.

 

Er is sprake van ongestructureerde problemen

 

Voor vraagstukken waarbij het mopgelijk is een heldere probleem definitie op te stellen, een gazamelijk doel te formuleren, een eenduidige resultaatomschrijving op te stellen en om realistische planningen te maken, dan is projectmanagement een slimme werkwijze .

 

Maar projectmanagement is ongeschikt bij ongestructureerde probelemen die zich afspelen in een ‘netwerk van afhankelijkheden’. Dit is de situatie waar volgens De Bruijn c.s. anderen de probleemdefinitie, doelen en planningen van de initiatiefnemer tot een verandering niet voetstoots accepteren. Daarbij komt dat er vaak sprake is dat de initiatiefnemer tot een verandering afhankelijk is van andere partijen. Partijen die zich vaak niet laten overtuigen door zijn inhoudelijke argumenten .

 

Crises - wat te doen

De afgelopen tijd stonden ondernemers als Scheringa en Borsato in het nieuws. Ze zijn de personificatie van de huidige moeilijke economische tijden. Voor de twee heren is het te laat, maar ik zit nu te lezen in het boek van de INSEAD hoogleraar Ram Charan. In zijn boek 'Leiderschap in tijden van economische onzekerheid' geeft hij de zoekende en onzekere manager een aantal handreikingen. Charan's boek staat vol met praktische tips (en open deuren) maar het is wel handig dat managers toetsen of ze zich wel bewust zijn dat de ze iets met de open deuren moeten doen.

 

Volgens Charan is de taak van de manager in tweeën te splitsen: leiderschap en uitvoering. Het eerste gaat over het inspireren en motiveren van mensen zodat ze boven hun angsten uitstijgen en over het schilderen van een aannemelijke toekomst die na een storm op ze wacht. Het tweede gaat over de dagelijkse kern van het succesvol zakendoen in erg moeilijke tijden en onvoorspelbare omstandigheden."

 

Procesmanagement en (on)duidelijkheid

Deze week kreeg ik het boek Management van Processen, door Titus Bekkering en Jaap Walter, in handen. Het is een herziene versie van hun boek uit 2001. Het boek biedt een helder tegenwicht voor het maakbaarheidsdenken dat zo kenmerkend is voor projectmanagement.

De auteurs leggen als volgt uit waar het verschil tussen projectmanagement en procesmanagement in ligt. Bij projecten gaat het in eerste instantie om het beheersen van een gesloten systeem. Een projectmanager heeft de opdracht om het afgesproken resultaat op te leveren. Soms (of vaak) heeft een manager te maken met een beweeglijke, onvoorspelbare omgeving, waar onvoorspelbare processen zich afspelen. Het gaat dan om vraagstukken die kenmerken hebben als ongestructureerdheid, verbondenheid met veel partijen en dynamisch (probleemdefinities en percepties van oplossingen verschuiven in de tijd).

Rijkman Groenink en het irrationele

Mij intrigeert de vraag in hoeverre organisaties maakbaar en kenbaar zijn. Een organisatie is een sociaal systeem dat niet in en uit elkaar gehaald kan worden zoals een apparaat. Daarbij komt dat leiders zich niet noodzakelijkerwijs rationeel gedragen, vaak weten leiders niet waarom ze doen wat ze doen want veel van wat ze doen bevindt zich buiten hun bewustzijn. 

Het boek  “De Prooi - Blinde trots breekt ABN AMRO" (Prometheus), is één grote illustratie van deze opvatting. Ik heb het in de vakantie nu maar eens van begin tot einde gelezen. Jeroen Smit geeft de lezer een kijkje in de keuken van de bank. Wat mij bijblijft na lezing is de spagaat waarin (alle?) bestuurders/managers zitten. Enerzijds bezigen ze een taal die stoer en rationeel is. Ze hebben het over strategie, concurrentieanalyse, aandeelhouderwaarde, portefeuilleopbouw en koersbepaling.

Anderzijds staat in het boek op elke bladzijde wel iets over hun irrationaliteit, over persoonlijke ambities, vetes, loopbaanwensen, angsten, conflictmijdend gedrag, geklungel, half-affe plannen, stijl verschillen, op elkaar uitleven van frustraties en zo voort.