In de jaren zeventig waren we met z’n allen overtuigd dat ons gedrag alles is en dat we rationeel handelende wezens zijn, die hoogstens soms even de weg kwijt waren. Dat kwam vaak door de 'samenleving'. Als die maar veranderde, dan zou het wel goed komen met de mensheid. En als de wereld niet verantwoordelijk was voor je ongeluk, dan vonden we dat bijvoorbeeld je overspannenheid kwam doordat je te druk maakte of je er waanbeelden er op na hield. Met een serie goede gesprekken kon een therapeut dat vervolgens wel neutraliseren. We weten nu beter, zo maken veel mensen bepaalde stofjes niet aan waardoor hun hersenen van slag raken. Het antidepressivum Prozac heeft voor veel mensen hun lijden aanmerkelijk verlicht (en daar had geen gesprekstherapie tegen op gekund).
Hersenwetenschappers veranderen onze wereld
In de vakantie heb ik zitten lezen in het boek ‘De Vijfde revolutie’ van de Deense biologe Lone Frank. Frank is een Deense neurobioloog en wetenschapsjournalist die een ronde langs de belangrijkste onderzoekscentra in de wereld heeft gemaakt. De hersenwetenschappers gaan onze wereld veranderen, zegt ze: dat is nogal een stelling, maar na het lezen van haar boek kan ik een eind met haar meegaan.Lone Frank verteld over haar ontmoeting met Persinger, de Canadese professor die met een 'God Helmet' op commando intense religieuze ervaringen kan veroorzaken (God woont in je hersenen). En over Andrew Lo, de MIT professor die aan de hand van een hersenscan het langetermijn-succes van een beurshandelaar kan voorspellen
Geluk kan heel goed zonder ongeluk
Kan je gelukkig zijn zonder ook tegenslag te ervaren? Men zegt wel dat ons leven een zekere mate van ongeluk, zorg en tegenspoed moet bevatten om compleet te zijn. Frank: 'Dat geloof is nergens op gebaseerd, dat idee dat ongeluk en pijn op zichzelf louterende ervaringen zouden zijn die de geest vervolmaken. Dat is masochistische onzin. Als de resultaten van het huidige geluksonderzoek iets aantonen, dan is het wel dat creativiteit, productiviteit en gerichtheid op de buitenwereld evenredig stijgen met het geluksniveau.'
Waarnemen en handelen zijn in ons hoofd geen gescheiden processen
Ze gaat in de USA ondermeer op bezoek bij Iacoboni die naam en faam heeft met zijn onderzoek naar spiegelneuronen. Eén van zijn bevindingen: De academische wereld heeft altijd geloofd dat onze hersenen werken met scherp gescheiden systemen, die enerzijds waarnemen en interpreteren, en anderzijds handelen. Alles wat er tussen waarneming en handeling gebeurt zou volgens het oude model moeten bestaan uit diverse cognitieve processen. Maar dat is een hopeloze manier. De hersenen hebben zich ontwikkeld om dingen zo snel mogelijk te doen, en de snelste manier om het handelingssysteem te activeren is om het óók te laten interpreteren. Handelingen die we anderen zien doen, beleven we zelf direct in het eigen systeem en we reageren meteen op die meebeleefde gevoelens en gespiegelde gedachten.
Over de vier voorgaande revoluties
Oh ja, als ze het heeft over de vijfde revolutie (zoals de nieuwe hersenwetenschap wel wordt genoemd) wat waren de voorgaande vier dan?. De eerste revolutie was van Copernicus, die in de 16de eeuw bewees dat de aarde niet het middelpunt van het universum was. De tweede kwam van Darwin, met zijn theorie dat alle levende wezens afstammen van dezelfde primitieve vormen. Het volgende nieuwe schokkende inzicht kwam van Sigmund Freud toen hij in de 20ste eeuw van de menselijke geest een object van studie maakte. De vierde is veroorzaakt door Watson en Crick over de structuur van de erfelijkheid. Met de vijfde revolutie zijn we op onderweg (zo stelt Frank) ‘naar wat het neurocentrisme genoemd kan worden. Een manier van denken waarbij we de essentie van het menselijke in de hersenen plaatsen, en waar de hersenen vertellen wie je bent.’
Zoals een bevriende bioloog hierop aanvullend laatst tegen me zei, het zijn niet alleen de hersenen maar het hele neurale netwerk….juist de nervus vagus (van de buik naar de hersenen etc). Het zijn dan niet de hersnenen maar misschien is het beter om te spreken van het neurale netwerk wat bepaald wie je bent en hoe je je gedraagd.
Als ik mijn geschiedenisboekjes goed herinner, is Frank wel wat selectief met de opsomming van revoluties. Waar laten we de revolutie in de fysica met Einstein, of die in het denken van Plato tot Nietsche?
Het is ook een leuk leesboek
Tot slot: ik vind het om meerdere redenen een bijzonder boek. Lone schrijft opmerkelijk persoonlijk waardoor het in ieder geval een aangenaam leesboek is geworden. Ze is nieuwsgierig naar de mensen achter de theorieën naar hersenonderzoek en in het boek doet ze verslag van haar ontmoetingen met hen en over hun uitleg van wat ze ontdekt hebben over onze hersenen. Begrijp ik nu alles waarover ze schrijft? Helaas is mijn achtergrond kennis te beperkt om alles echt goed te doorgronden, maar de restjes die ik wel begrijp zijn al informatief genoeg. Daarbij is ze ook wel erg optimistisch over de mogelijke toepassingen van het neurologisch onderzoek; enige voorzichtigheid over de extrapolatie van de bevindingen naar de wereld van alledag zou (denk ik als leek) passend zjjn
Lees meer over Lone Frank: http://lonefrank.dk/php/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=1&lang=en
Reacties