Het was in 2009 (weer) een opwindend projectenjaar. De (semi)overheid had een aantal pech projecten die de krant gehaald hebben. Ik heb het al gehad over het Campus project in Maastricht en over de ss Rotterdam, nu wil ik het hebben over de Noord Zuidlijn. Het project wat voor een bedrag van 310.000 euro per meter, Amsterdam voorziet van 10 kilometer metro.
6 jaar later en 2 miljard duurder
In april 2003 is met de aanleg van de Noord/Zuidlijn in Amsterdam gestart. Laten we eerlijk zijn, er is tot aan vandaag al veel tot stand gebracht. Maar het is ook een project met forse tegenvallers. Zo had de eerste trein in 2011 moeten rijden, maar men denkt nu dat het op zijn vroegst 2017 wordt. De kostenbegrotingen zijn al verschillende keren naar boven bijgesteld en kosten drukken zwaar op de begroting van de stad Amsterdam.
De gemeente heeft met de regering afgesproken dat de landelijke overheid 1,1 miljard euro zou betalen van de 1,46 miljard euro die was begroot. De gemeente zou de rest voor haar rekening nemen. Nu de kosten worden nu geschat op 3,1 miljard euro, betekent dat Amsterdam met een tekort van 2 miljard opgezadeld zit. Oudere Amsterdammers herinneren zich het Stopera drama nog wel, het project dat liep van 1979 tot 1989, dat was begroot voor 150 miljoen euro en uiteindelijk opgeleverd werd voor 250 miljoen euro. De Amsterdammer hebben de tekorten van de Stopera nu afbetaald dus er is weer ruimte voor een extra belasting....
Contracten met open einde
De kern van het onderzoek van de enquêtecommissie van de gemeente Amsterdam is haar conclusie dat de projectorganisatie niet als uitvoeringsorganisatie ingericht is en er onvoldoende "checks en balances in het ambtelijk apparaat" zijn om het project op een goede wijze te kunnen beheersen. De enquetecomissie is verder van mening dat er onvoldoende is stilgestaan bij de mogelijke overlast voor Amsterdammers. Ook het afsluiten van contracten met open einden en met te lage risicoreserveringen verdient niet de schoonheidsprijs.
Een 'verliefde' opdrachtgever is een gevraar
Niets zo gevaarlijk voor een project waarvan de opdrachtgever "verliefd" is geworden op zijn eigen project.Hij ziet geen risico's en alles wordt in een rooskleurig daglicht gezet ('het onmogelijke wordt haalbaar'). De enquêtecommissie van de gemeente Amsterdam stelt in haar rapport: “Om zo dicht mogelijk bij het geraamde projectbudget te blijven, kiest de gemeente ervoor zelf steeds meer risico’s te dragen.
De risicoreserveringen die de gemeente vervolgens maakt zijn ruim onvoldoende. Bovendien is sprake van open einden in belangrijke contracten, waarvan de schaal en omvang buitengewoon zijn. De budgetstijging voor Amsterdam lijkt zo te kunnen worden beperkt, maar toekomstige overschrijdingen staan dan in feite al vast.”
De projectorganisatie is niet toegerust voor haar taak
Een deel van de ellende komt volgens mij door een projectorganisatie (opdrachtgever, projectleiding) die niet is ingericht voor haar taak zoals ook blijkt uit het raport van de enquetecommissie: “Amsterdam heeft voor de aanleg weinig relevante technische en beheersmatige expertise in huis. De dienst Publieke Werken was vanaf eind jaren zeventig afgebouwd. "De projectorganisatie mist de nodige ervaring en autoriteit. Ambtelijk wordt het project niet goed begeleid. De dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer schiet ernstig tekort in haar rol van ambtelijk opdrachtgever. De andere betrokken ambtelijke diensten hebben niet de expertise om het project goed te beoordelen.”
Een opportunistisch begin
De enquêtecommissie trekt een harde conclusies over het beginpunt van het project: De gemeente Amsterdam had in 2002 niet het groene licht mogen geven voor de Noord-Zuidlijn “Het college had het besluit tot aanleg niet aan de raad mogen voorleggen en de raad had het besluit niet mogen nemen.” Maar wat helemaal ernstig is, is dat in de raadsvoordracht van het college niks stond over de hoge stelposten.
Deze op schattingen gebaseerde kosten pakten in de praktijk vaak veel hoger uit. De commissie stelt verder dat "de gegevens die de raad kreeg, rommelig en onoverzichtelijk waren: er kwam heel veel informatie en vaak ook nog heel laat. Nadat de bouw was begonnen, gaf het college de raad vaak onrealistische informatie over budgetoverschrijdingen en de geplande einddatum. Daardoor kon de raad zijn controlerende taak niet goed uitvoeren", zo concludeert de commissie.
Het betrekkelijke nut van evaluaties
Nu is natuurlijk de vraag of betrokkenen wat leren van de verschillende onderzoeken die gedaan zijn naar de problemen rond de Noord/Zuidlijn. Ik denk dat het met de Noord/Zuidlijn nu wel goed zal gaan. De projectorganisatie wordt opnieuw ingericht, er is meer ervaring opgedaan met de technische kant en de risico's zijn zo langzamerhand wel bekend. Maar ik betwijfel of men projecten in de toekomst het anders zal doen. Deze affaire lijkt immers veel op wat er rond de Stopera is gebeurd. Ook toen is er geëvalueerd en heeft men goede voornemens geformuleerd (in een volgend weblog kom ik daar op terug). Mensen leren langzaam van voorgaande ervaringen, elke keer is de situatie anders en zijn er andere spelers die mee doen (en die het natuurlijk beter denken te gaan doen dan hun voorgangers.....).
Reacties