Vaagtaal en taal is echt mijn ding

De laatste dagen hoor ik ministers praten over ‘ruimen’ (is doden) van geiten en heroverwegen (bezuinigen). Mijn oren zijn aangescherpt door twee boeken: ‘Vaagtaal – vecht mee tegen beleidsbabbels, managementspeak en zorggezemel’ (Ligtvoet en de Busser) roept mij op tot stoppen met taalvervuiling en ‘‘Taal is echt mijn ding’ laat de malligheid van onze taalspinsels zien. Vaagtaal is een multimediaal gebeuren (gebeuren is volgens mij een tijdloos vaagtaal-woord), want er is ook een website  met dezelfde titel. De twee boeken horen eigenlijk op het boekenplankje te staan van ieder die zorgvuldig met taal om wil gaan (en weet dat het nooit echt goed zal gaan).

Ik ben een Slachtoffer van Taalvernieuwing

Voordat ik verder schrijf volgt hier een kleine bekentenis. Ik ben een kind van mijn tijd, en in mijn tijd – jaren zeventig - waren we op weg naar de ‘taalvereenvoudiging’. Voor de jongeren onder ons, we wilden toen af van ingewikkeld gedoe, zoals soms ij en soms een y (voorstel van de vernieuwers was dan maar altijd altijd een ij), soms met een d en soms met een t (altijd een t), soms een c en soms een k (niks er van, altijd een k). Daar is niks van terecht gekomen, we zijn nu opgezadeld met de pannenkoekenregel en ander ‘moeilijktaalgedoe’ wat nauwelijks voor een taalleek begrijpelijk is. Maar ik heb wel mijn lagere school taalkennis er mee verknoeid, en dat gecombineerd met mijn milde dyslexie en u snapt waar mijn taalgehaspel vandaan komt.

Vaagtaalwoord van 2009 is ‘Je ding doen’

Op de vaagtaalwebsite is ‘Je ding doen’ gekozen tot de vaagste vaagtaal van 2009. (volgens de 1950 deelnemers aan de Vaagtaalverkiezing). Op enige afstand volgen ‘een stukje’, ‘proactief’, ‘zeg maar’ en ‘doorcommuniceren’.

Uit de vaagtaal-enquête die op de site te lezen is, valt op dat de strijd der seksen ook over woorden gaat. Zo ergeren vrouwen zich aan de uitdrukking ‘ergens een plasje over doen’. Mannen vinden dit juist heel normaal. Ook hebben mannen er geen bezwaar tegen om ‘handjes en voetjes’ te geven aan hun bestaan, tot grote ergernis van vrouwen.

Verschillen tussen mannen en vrouwen uiten zich in taal

‘Uit de enquete kwam ook naar voren dat niet alleen vrouwen dit soort machotaal vaag vinden. Ook lager opgeleiden voelen zich al snel ondergezeken als iemand een verbaal plasje over ze doet.’ Tot zover hun internet enquête.

De theatermaker en columnist Paulien Cornelisse heeft het ook over mannen-vrouwen-taal:’Wat las ik inde Scientific American: vrouwen zijn beter in taal dan mannen. Dat is niet zo gek, want vrouwen zeggen per dag twintigduizend woorden, en mannen maar zevenduizend. Tja, wat wil je, we hebben dus gewoon veel meer oefening.’

Vaagtaal is een epidemische ziekte, een LOA

Ligtvoet en de Busser horen vaagtaal overal: “Denk maar aan de bakker die streeft naar een stukje klantenbinding. Of de voetbalcoach die graag alle neuzen dezelfde kant op heeft. Maar vergeet vooral jezelf niet als je meldt dat taal toch niet zo je ding is.”

Ze hebben een leerzaam (en soms belerend) boek geschreven, met vaak een strenge toon. Ze noemen vaagtaal een ernstige aandoening, zelfs een epidemische ziekte. Een die volgens hen razendsnel om zich heengrijpt. Ze roepen ons op om mee te vechten tegen vaagtaal, want vaagtaal is namelijk een LOA, een door Lezen en luisteren Overdraagbare Aandoening.

Ze vinden dat schrijven een ambacht is dat ‘gedegen voorwerk en veel oefening vereist. En het liefst ook die gewijde stilte van weleer.’ Ze roepen ons (terecht) op om geen gebruik te maken van de hinderlijke voorzetseluitdrukkingen, zoals ‘door middel van’ (door), ‘ten gunste van’(voor), ‘naar aanleiding van’ (over, omdat, na, wegens).

Taal en humor

Nu ik het over man-vrouw verschillen heb, Paulien Cornelisse heeft een mooie 'verklaring' waarom de TomTom (dat als aanduiding van een merk ook een soortnaam geworden is) de dubbele Tom heeft gekregen. Volgens Paulien Cornelisse komt het door de behoefte van mannen om top-aap te willen zijn, ze stelt dat de man de apengroep naar de drinkplaats wil leiden: ‘De TomTom ontneemt hem die mogelijkheid, en ook nog op een verschrikkelijke, neutrale, niet agressieve manier. (…) de TomTom, übermann en topaap heeft van zijn scheppers niet één mannennaam gekregen, maar zelfs twee. Tom en Tom.’

Paulien Cornelisse ‘Taal is echt mijn ding’, Contact 2009
Ligtvoet en de Busser : Vaagtaal – vecht mee tegen beleidsbabbels, managementspeak en zorggezemel’, Haystack, 2009

Oh ja, mijn collega Theo van der Tak maakt zich op zijn weblog boos over vage woorden en verhullend taalgebruik. Woorden als regisseren en coördineren zijn volges hem, inhoudsloos. Zie Theo van der Tak