Op het voetbalveld ging vandaag het ouderlijk-supporter- gesprek – naar aanleiding van een scheidsrechterlijke dwaling - over eerlijkheid, macht en voorzichtigheid. Ik kende het woord ‘voorzichtigheid’ niet, maar in het oudergezelschap verwees iemand zelfs naar een boek hierover. Het is geschreven door van de Spaanse machiavellistische jezuïet Baltazar Gracian. Hij publiceerde in 1647 een handleiding voor de omgang met mensen met als titel: Handorakel en de kunst van de voorzichtigheid. Het is een opsomming van leefregels. Ik moest hierbij denken aan de leefregels voor leiders van Machiavelli. Maar eerst twee regels van Baltazar Gracian.
Help het geluk een handje
regel 21 het geluk bepalen: ....een verstandig mens wijt niet alles aan toeval. Men kan het geluk in de hand werken. Sommige mensen volstaan ermee vol vertrouwen bij de poorten van Fortuna te gaan staan, wachtend tot hun lot haar gunsten afgeeft. Anderen hebben een betere methode en gebruiken hun durf om op de vleugels van hun energie en vaardigheid Fortuna te bereiken en gunstig te stemmen. Toch is er welbeschouwd maar één goede methode, deugd en waakzaamheid, want iedereen is net zo fortuinlijk als onfortuinlijk als hij voorzichtig of onvoorzichtig is.
Ontwikkel u door met mensen om te gaan die anders zijn dan u zelf
regel 108: "De kortste weg uw persoonlijkheid ontwikkelen; de kunst van het juiste gezelschap kiezen"
Omgang met anderen heeft veel nut; men neemt elkaars gewoonten en smaken over; aanleg en zelfs intelligentie worden beïnvloed zonder dat men het beseft. Daarom dient een heetgebakerd man het gezelschap van een beheerste man te zoeken, een stelregel die voor alle temperamenten geldt; zoek een tegenpool. Op deze wijze bereikt u een evenwichtige gemoedstoestand zonder dat u zich geweld aandoet. Het is een grote gave zich te kunnen aanpassen. Het spel en de afwisseling en tegenstellingen geven kleur aan het leven, houdt de wereld in stand en schept behalve stoffelijke ook zedelijke harmonie. Pas dit verstandige principe toe bij de keuze van vrienden en ondergeschikten; door de uitersten bijeen te brengen zult u een gulden middenweg kunnen vinden.
Geloof niet dat het lot alles bepalend is
Misschien heeft Baltazar Gracian zich heeft laten inspireren door de ideeën Machiavelli (1469-1527). Ook Machiavelli formuleerde een aantal leefregels. Net als Baltazar Gracian vindt Machiavelli dat een verstandig mens niet alles aan toeval mag wijten, Rond 1500 vonden velen dat – in plaats van het lot in eigen handen te nemen – men zich het best door de grillen van het toeval kon laten leiden. 'Deze opvatting heeft juist in onze dagen veel aanhang heeft gevonden door de geweldige veranderingen die men dag in, dag uit om zich heen ziet plaatsvinden. Veranderingen waarvan men tevoren niet het flauwste vermoeden had´. Het lot mag volgens Machiavelli ongeveer voor de helft van onze problemen verantwoordelijk worden gesteld, maar de andere helft is door de mens zelf te beïnvloeden.
Pas je gedrag aan aan de situatie
Machiavelli richt zich in zijn adviezen vooral tot de leidinggevende (in zijn taal 'principe'). Hij heeft het ondermeer over eerlijkheid. Volgens Machiavelli kan noch mag ´Een verstandige leider zijn woord houden wanneer hem dit schade berokkent en wanneer de redenen die hem tot zijn belofte hebben gebracht zijn weggevallen´. Volgens hem zal het een leider nooit lukken zich alleen maar betrouwbaar te gedragen. ´Om zijn machtspositie te handhaven is hij dikwijls genoodzaakt te handelen in strijd met de betrouwbaarheid, de menselijkheid en de godsdienstigheid en daarom is het nodig dat hij mentaal bereid is een andere koers te varen als de grillen van het moment en de veranderende situatie hem dat voorschrijven´( mijn mening hierover komt in de volgende weblog )
Leer om ook slecht te zijn (als de situatie het nodig maakt)
Volgens Machiavelli is er een groot verschil tussen hoe men leeft en hoe men zou moeten leven. Vanuit zijn opvatting dat de mens tot het kwade geneigd is, moet een leidinggever, wanneer hij zich wil handhaven, ook leren om ´slecht´ te zijn. ´En dit vermogen dient hij wel of niet in de praktijk te brengen, al naar gelang de omstandigheden hem daartoe dwingen´.
Sta in aanzien en vermijt alles wat je verachtelijk maakt
Volgens Machiavelli moet een leider er vooral voor zorgen in aanzien te staan, bij zowel ondergeschikten als bij ´bondgenoten´. Machiavelli liet zich dan ook leiden door het algemene principe dat een leider ´er voor moet zorgen dat hij alles wat hem gehaat of verachtelijk maakt probeert te vermijden. Verachtelijk wordt hij wanneer men hem voor wispelturig, lichtzinnig, verwijfd, lafhartig en besluiteloos houdt´.
Kom voor je mening uit
Niets is volgens hem erger dan iemand die niet voor zijn mening uitkomt. ´Besluiteloze heersers willen in de meeste gevallen de gevaren van het moment ontlopen en kiezen daarom de weg van de neutraliteit. Iets wat vrijwel altijd tot hun ondergang leidt´. Een leider krijgt niet alleen aanzien door uit te komen voor zijn eigen mening, maar ook door aandacht te geven aan iemand die ´iets buitengewoons´ verricht, hetzij in het goede hetzij in het kwade. De leider moet dan een manier uitkiezen om hem te belonen of te straffen... ‘Een derde manier om aanzien te verkrijgen is tenslotte ´laten blijken dat hij buitengewone kwaliteiten waardeert doordat hij mensen die daarmee begiftigd zijn, gastvrijheid verleent om hen die op een bepaald gebied uitblinken, eer bewijst´.
Het is beter gevreesd dam bemind te worden
Ten aanzien van de kwestie van het gevreesd en bemind worden stelt hij het volgende: aangezien de mensen beminnen voorzover ze dat zelf willen en vrezen voorzover de leider dat wil, moet een wijs en verstandig leider zich baseren op wat van hemzelf en niet op wat van anderen afhankelijk is.
Weet dat mensen slechte waarnemers zijn
Machiavelli is nogal somber over het waarnemingsvermogen van zijn medemensen. ´De mensen oordelen gewoonlijk meer naar wat ze met de ogen zien dan naar wat ze met de handen voelen. Want zien kan iedereen, voelen lukt maar weinigen. Iedereen ziet wat je schijnt, weinigen voelen wat je bent´. (N. Machiavelli, De Heerser, vertaalt door F. van Dooren).
Rudi,
Machiavelli is m.i. vaak te negatief (nl als a-moreel) afgeschilderd. Toen ik zijn Heerser las, wees de flaptekst mij er op dat hij ook idealist is, die zijn boek schreef in een tijd dat het bestuurlijk in Italië een chaos was. Hij probeert daar een oplossing voor aan te geven.
Zijn drijfveer is dat de omstandigheden het soms nodig maken voor een leider om hard op te treden, omdat de organisatie waar hij verantwoordelijk voor is er schade van zal ondervinden. De crux is voor mij dat de leider dat dus niet voor eigen gewin of andere egoistische redenen doet, maar voor het welzijn van zijn onderdanen. Ik denk dat er best omstandigheden zijn waar dat meer gerechtvaardigd is, dan je terug te trekken, je verantwoordelijkheid te ontlopen en er trots op zijn dat je zo integer bent gebleven...
Maar de grens tussen die afweging en oneerlijk zijn omdat dat jezelf beter uitkomt, is erg dun, en het is altijd gevaarlijk er overheen te gaan (want het is verslavend, hellend vlak etc...)!
Dus ik ben met je eens dat je altijd moet proberen eerlijk te zijn, en ik heb ook weinig respect heb voor mensen waar ik van merk dat ze dat vaak niet zijn, alleen is het volgens mij te makkelijk om bijv. eerlijkheid boven alles te plaatsen.
Jan
Geplaatst door: Jan Ochtman | 24 februari 2007 om 22:18