In de wijk

Gemengde wijken: dat is niet genoeg..

• Woningen mengen helpt niet; net zo min als hoger opgeleide allochtonen

Eerder heb ik mijn twijfels geuit bij gemengde wijken. Het mengen van dure en goedkope woningen helpt niet. Duyvendak en anderen toonden dit aan. Met dank aan Anja Vink die het rondtwitterde stuit ik op een NWO-gefinancierd onderzoek dat het nog erger lijkt te maken. Ook een wijk met hoger opgeleide allochtonen schrikt nog af als de meerderheid van die wijk zwart is.

• Ethische component in wijkkeuze domineert
 

Marieke van Londen, de NWO-onderzoekster, concludeert dat de etnische component zwaarder weegt dat het niveau van de opleiding die de bewoners genoten hebben. Dat komt vast overeen met uw en mijn voorgevoel. Maar het maakt me toch een beetje triest.

• Mensen mengen niet. Zij sluiten zich af en worden afgesloten

Twee recentelijke opmerkingen van een collega en een veldwerker maken dat ik me onrustig voel..

• Gemengde generatie weet meer van Nederlandse cultuur

Mijn collega organisatie-adviseur is van Turkse afkomst. Zij vertelde dat ze een familieweekend had gehad. De hele familie, neven en nichten waren bij elkaar en ze speelden (zoals wel vaker) 'Ik Hou van Holland'. Ze vertelde mij:

Mijn eigen generatie, veertigers, konden de vragen over de Hollandse gewoontes en geschiedenis veel beter beantwoorden! Haar neefjes en nichtjes van rond de twintig konden dat veel minder. Nog erger: de spelling van die Hollandse woorden ging hen veel minder goed af!

Mijn collega komt uit Rotterdam van het Noordereiland. Ze herinnerde dat ze als kind niet in een compleet zwarte klas zat, er was een gezonde menging. Dat gold helaas niet voor haar neven en nichten.. Ook op straat was er in haar tijd veel interactie met Nederlandse kinderen.

• PLINT of DIJK zijn onbekende begrippen in een Havo/Atheneumklas

Een andere verhaal hoorde ik van een conrector van een VO-school in Amsterdam NieuwWest. Hij vertelde me dat er steeds meer kinderen op school komen die wel aan de cito-scores zijn gekomen, maar verder heel weinig hebben van algemeen bekende begrippen.

Het woord 'plint' is hen vreemd. Het woord 'dijk' ook. En ook zien we steeds meer meisjes in lange zwarten gewaden. Die sturen we terug hoor, in ons reglement staat tenslotte dat 'kinderen zich passend moeten kleden, naar de beoordeling van de rector' .Daar maken we dan gewoon gebruik van en dan komen ze terug in normale kleding.

• Religieuze intolerantie neemt toe

Een ander pijnlijk punt noemde hij. Toenemende religieuze intolerantie. Tijdens de ramadan slaan jongens bij andere jongens die eten het brood uit de handen. Misschien nog erger: er zijn leraressen die tot dusver zonder hoofddoek lesgaven, maar nu zoveel druk voelen dat zij met hoofddoek lesgeven. Er zijn nauwelijks leraressen te vinden die deze druk weten te weerstaan. De conrector vertelde me het gelaten. Hij wist niet hoe hij dit moest keren.

• Wat nu?

Als mengen niet helpt. Als we het desastreuze effect van ontmenging op ons laten inwerken. Als we ook oog hebben voor andere invloeden op de ontmengde wijken zoals beeldvorming in de pers en politiek, wat moeten we dan doen?

Ik denk aan indringende sociale veranderingen die breder gaan dan een school. Die een hele wijk betreffen. Waar de bewoners, ondernemers en alle andere instellingen in een diepgaand sociaal veranderingsproces zich uit het zelfversterkende vraagstuk halen. Deze vragen kunnen naar mijn mening wel worden aangepakt als we enerzijds ons verleden kunnen loslaten en anderzijds onze beste toekomstige potentieel weten te ontsluiten.

In een volgende blog zal ik een een schets van die sociale verandering geven. Stay tuned...!

Een stad maken: Dirk Frieling kon het

Vorige week overleed Dirk Frieling. Hij heeft als stedenbouwer en ordenaar van de ruimte gedurende zijn hele leven met veel passie en vindingrijkheid vorm gegeven aan de ruimtelijke en bestuurlijke inrichting van ons land. Ik heb hem meegemaakt als kwartiermaker van het International Newtown Institute. Ik leerde hem kennen als zeer belezen en weloverwogen stedenbouwer. Hij was begaan met de sponane en toch geplande stad. Hoe een fractal-achtige structuur ruimte geeft aan individuele expressie die toch in een samenhang een groter geheel oplevert.

Veel vroeger ontmoette ik hem en spraken we over regionaal bestuur. Hoe de grondzaken functie toch op regionaal niveau zou kunnen plaatsvinden. Dirk had een simpel en aantrekkelijk idee dat bij mijn weten helaas niet is uitgevoerd: vraag van elke grondexploitatie in elke gemeenten in de regio een bepaald percentage afdracht aan de regio (objectiveer die afdracht) en geef elke gemeente het recht om aan de regio een verzoek te doen om een bijdrage uit dat regionale fonds: subjectiveer op die manier de regionale toegevoegde waarde.

Ik verwijs graag naar de mooie blogs en reportages ter herinnering aan Dirk Frieling.  Op Omroep Flevoland is een mooi overzicht uitgezonden van de rol die hij heeft gespeeld bij het plannen van Almere. Ook ArchiNed en Zef Hemel berichten met mooie woorden over Dirk Frielings verdiensten in het debat over de Hollandse Metropool..

Kleurendenken als onderlegger voor wijkaanpak

In de wijkaanpak staan we voor een belangrijke ommezwaai. Geldbronnen drogen op. Dus moeten we nog creatiever worden om alle stakeholders intern en etern in beweging te krijgen voor de aanpak van de achterstandswjken. 

• Effectief veranderen ook in de wijkaanpak

Nu er geen additionele potjes meer zijn, of de bodem er van in zicht is... komt het er op aan de anderen in beweging te brengen. In dit blog wees ik vaker op de Mutual Gains aanpak die de wijkaanpak een stap verder brengt. Door met oprechte interesse in de belangen (niet de standpunten) van de andere stakeholders is het mogelijk de gemeenschappelijke belangen te vinden en deze als motorblok voor de samenwerking te vestigen.

Mutual Gains vinden is één, het in beweging zetten is iets anders. Hiervoor hanteer ik een ander icoon van Twynstra Gudde: het kleuren denken. In deze video wordt het kleuren denken toegelicht. Iedere stakeholder en ook ieder mens gedraagt zich volgens bepaalde inzichten en opvattingen. Wil je hen in beweging brengen? Dan moet je de veranderkleur van die organisatie gebruiken!

Nu we met minder middelen nog evenveel moeten doen, is het wel zo plezierig als we daar optimaal gebruik van maken. In het voorjaar organiseer ik met mijn collega Sandy van Marrewijk samen met 15 leiders in de wijkaanpak een masterclass van professor Léon de Caluwé.

Armoede bedreigt sociale cohesie, meer dan ras

Putman heeft een paar jaar geleden aangevoerd dat sociale cohesie bedreigd werd door multi-etnische samenstelling van wijken. In de UK is dat niet het geval, volgens onderzoekers die vandaag in Guardian stonden.

Ik moet zeggen dat ik het een geruststellend onderzoeksresultaat vind. Armoede kan je makkelijker bestrijden dan rassenverschillen. De uitdaging blijft enorm natuurlijk. Dus geen onderzoeksresultaat waardoor we het makkelijker zouden vinden als de wijken budgetten na 2011 werkelijk stoppen. Wel een aansproing om het sociale werk in de achterstandswijken voort te zetten en keihard te werken aan onderwijsachterstanden en werkgelegenheidsprojecten.

Eigen kracht: samenredzaam

We beginnen steeds meer te snappen dat burgers zelf veel kunnen. Zelfs die burgers waarvan je denkt dat de hulpverlening ze niet meer los kan laten. Zodra we dat beginnen te begrijpen, zullen we op zoeken moeten gaan naar heldere technieken die de burger ook weer echt aan het stuur zet. Een bijzondere techniek is de Eigen Kracht centrale. In deze video geeft Pieter Hilhorst aan hoe wondermooi de Eigen Kracht is. Mensen die op het oog niet zonder hulp kunnen hebben meer vermogen zich zelf te redden dan we denken.

Pieter Hilhorst verbindt de Eigen Kracht (die al 10 jaar in NL actief is) aan zijn algemene oproep om een samenredzaam land te creëeren waar we de kracht van samen weten uit te nutten. Dat uitnutten is ook wel nodig in tijden van bezuiniging. Het netwerk van mensen is goedkoper dan de vele zorgverleners die over en naast elkaar een Multiprobleemgezin verzorgen. Als we burgers aan het stuur zetten, in hun eigen netwerk tot hun kracht laten komen, is er veel minder bureaucratie nodig. De NSOB heeft hier recent een mooi boekje over gelanceerd (de Boom of the Rizoom). Zodra ik de link heb deel ik die graag met u.

<object width="640" height="385"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/q2JskcrF9Rk&color1=0xb1b1b1&color2=0xd0d0d0&hl=nl_NL&feature=player_embedded&fs=1"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowScriptAccess" value="always"></param><embed src="http://www.youtube.com/v/q2JskcrF9Rk&color1=0xb1b1b1&color2=0xd0d0d0&hl=nl_NL&feature=player_embedded&fs=1" type="application/x-shockwave-flash" allowfullscreen="true" allowScriptAccess="always" width="640" height="385"></embed></object>

Mengen is goed voor school én maatschappij?

Stel dat we het gangbare beleid verlaten om scholen te mengen, welke inzet is dat nodig om kinderen voor te bereiden op een maatschappij die veel diverser is als hun homogene school?

• Kinderen leren beter in eigen groep

Er is genoeg reden voor deze vraag. Volgens Jaap Dronkers, hoogleraar internationaal onderwijsonderzoek, Universiteit Maastricht, zijn gemengde scholen slecht voor de leerprestaties. Hij heeft onderwijsprestaties met elkaar vergeleken en is tot de conclusie gekomen dat kinderen op witte scholen, maar ook op zwarte scholen, beter leren dan op zogenoemde gemengde scholen.

• Schoolprestaties omhoog

Het is belangrijk goed te kijken naar een rapport dat de gangbare beleidsopvattingen lijkt te doorbreken. Stel dat we Dronkers volgen en scholen meer en meer homogener zouden worden, dan moeten we goed kijken waar het nog meer effect op heeft. Als schoolprestaties in homogenere groepen beter zijn, is dat mooi voor de schoolprestaties.

• Maatschappelijk effect omhoog of niet?

Op maatschappelijk niveau zijn schoolprestaties belangrijk, maar ook niet de enige maatstaf. Samen leven, interacteren met mensen van verschillende achtergronden is ook veel waard voor een succesvol leven op individueel niveau en op gemeenschapsniveau. Ergo, hoe betrekken we dat bij de resultaten van het onderzoek? En welke conclusies trekken we dan?

• Islam-georiënteerde groepen presteren zwakker dan andere groepen

In NRC twee jaar gelden gaf Dronkers in een ander onderzoek aan dat in homogene groepen de islam-georiënteerde groepen slechter presteren dan andere homogene culturele groepen. Dronkers heeft wel enkele verklaringen, maar kan deze (nog) niet onderbouwen. Hij geeft drie verklaringen:

 

"De eerste is dat moslims zich sneller gediscrimineerd voelen en daardoor minder goed presteren in het onderwijs. Uit eerder onderzoek blijkt dat Chinezen juist harder gaan werken als ze zich gediscrimineerd voelen, terwijl moslims zich dan in hun eer aantast voelen waardoor ze zich verzetten".

"Een tweede verklaring zou kunnen zijn dat de ideeën die moslims hebben over de verhouding tussen man en vrouw, en de relevantie die ze hechten aan de eer van de familie, in de weg staan van individuele ontplooiing. Die is belangrijk voor succes in moderne samenlevingen."

"En dan is er mogelijk nog sprake van het gastarbeidereffect.” Dit effect is dat de gastarbeiders in Nederland veelal direct van platteland kwamen, waar vroeger de immigranten eerst in eigen lang van platteland naar de stad trekken en dan naar een ander land en dus die stedelijke emancipatie hebben gemist. 

• Gebrek aan zelfwaarde belemmert effectief leren

Dronkers' prikkelende bevindingen en verklaringen dwingen ons te denken over de situatie in de school en de wijk. Vooral het eerder gediscrimineerd voelen komt mij, Jeroen den Uyl, bekend voor, maar dan overigens in een positievere belichting: de kinderen in scholen hebben minder zelfwaarde en kunnen dus minder opvangen als ze een plaagstootje krijgen. Ze voelen dat plaagstootje eerder als een echte aanval op hun eigen ik, hun eigen ego. Een leraar wiskunde die een Amsterdam-Zuid gymnasium verruilde voor een zwart Lyceum in Amsterdam West vertelde me laatst dat hij het werken in deze zwarte school leuk vond maar wel moest zoeken naar nieuw repertoir. Zijn grapjes kon hij niet zo makkelijk meer kwijt. De leerlingen waren eerder geraakt en konden zijn humor niet waarderen. Hij vertelde me dat het net was of hun ego groter was, doordat ze minder zelfvertrouwen hadden en hij dus omzichtiger aan het werk moest gaan.

 

 

Love and power voor de wijk

• Power en Love

Vandaag was ik, Jeroen den Uyl, bij een Twynstra Gudde-workshop van Adam Kahane. Kahane heeft een nieuw boek geschreven: Power and Love: A Theory and Practice of Social Change. In dit boek beschrijft Kahane de twee centrale elementen die in onderlinge samenhang sociale verandering tot gevolg hebben. Love en Power zijn die elementen. Power is nodig voor ieder wezen om zich zelf te realiseren. Love is nodig voor ieder wezen om zich te verbinden met het geheel.

Love is niet aleen een goede kracht het kan ook degenererend zijn, bijvoorbeeld als verstikkende liefde. En ook Power is een element dat naast een scheppend effect ook degenererend effect kan hebben, bijvoorbeeld als het misbruikt wordt. Kahane geeft in dit boek meer aandacht aan Power. Het andere, overigens fantastische boek dat ik eerder besprak, gaat volgens Kahane in retrospectief iets te veel over alleen Love.

• Change Lab

Kahane zet deze uitgangspunten centraal in een zogenaamd change lab, daarin volgt hij volgens de theory-U een bepaald proces van verdieping en verbinding een momentum waarin de twee elementen worden ge'containt'. In deze change labs haalt hij verschillende stakeholders bij elkaar en laat hij hen het 'systeem' ervaren waar ze inzitten. Het systeem waarin ieder een bijdrage heeft in het gemeenschappelijke probleem.

Kahane gaat uit van de aanname dat alleen die partijen, mensen die onderdeel zijn van het probleem, het probleem ook kunnen oplossen. Dat is slecht nieuws voor techno-bestuurders die van buiten het probleem willen oplossen. Ook voor het adviseursschap 'oude stijl' waar de expert van buiten adviseert. Twynstra Gudde ziet hier voor zichzelf ook een wezenlijk ontwikkelpunt.

• Adviseurs die zich geven en co-creëren

Dat is ook de reden waarom ik samen met mijn collega's van Twynstra Gudde er helemaal voor gaan in ons vak. Co-creëren, ontwikkelen, onderdompelen in de wereld waar veranderingen nodig zijn. Zo brengen we professionals in de wijaanpak van corporaties en gemeenten bij elkaar en stellen we hun expertise en ook hun vragen centraal. Dat doen we in het praktijk leernetwerk WIJKEN. Samen met KoersNieuwWest in Amsterdam stellen we professionals die met de jongeren werken centraal. Hun waarheid en persoonlijke dillemma's zijn de maat voor interactie, verwondering en groei. 

• Systemische aanpak

De inzet van Kahane lijkt me zeer geschikt voor het oplossen van een taai probleem: de MultiProbleemGezinnen. In Binnenlands bestuur trof ik een rapportage die ons duidelijk maakt dat het systeem niet in staat is deze problemen aan te pakken. Volgens mij komt Kahane's neer op een systemische aanpak, waarbij iedereen die onderdeel is van het probleem moet meedoen. Dat zijn niet alleen de leden van het gezin, dat zijn ook de talloze bureaucratieën en professionals die zelf alleen maar een deel van het probleem willen of kunnen oplossen. De professionals, hun bazen, hun toezichthouders, het wordt een landdag van Poolse omvang. Maar echt, zonder dat kunnen we het taaie probleem niet oplossen.

Kahane vertelde dat hij change lab inzet voor het Palestijnse-Isrealische conflict, maar ook mega-systemen als sustainable food. Een mondiaal vraagstuk. Als hij dat aandurft, moeten wij toch ook aan de slag?

Beleid voor de wijk

Veel professionals in de wijk hebben hun buik vol van beleid. Wollige taal, onvoldoende aansluiting op wat de burgers willen.. het draait vooral om uitvoering en het selecteren van de beste projecten en het scherper maken van de beoogde resultaten.

Maar soms is beleid toch echt nodig, omdat er voor de uitvoerders kaders moeten zijn voor een nieuwe manier van werken, en of omdat de uitvoering ook voor de bewoners en anderen in de wijk voorspelbaar is en omdat het voor de rechter uitgelegd moet kunnen worden.

Voor die gevallen kwam ik in bestuurskunde.nl een mooi lijstje tegen dat ik u niet wil onthouden: 'guiding principles for open en inclusief beleidmaken'.

Luisteren is het halve werk

Recent las ik, Jeroen den Uyl, over een de cursus Rotterdamkunde. Rotterdamse ambtenaren moeten deze cursus volgen om beter te weten wat de Rotterdamse burger wil, hoe hij denkt en hoe je er als ambtenaar op kan inspelen. Na een dag interviewen van burgers werd het de deelnemers wel duidelijk: het gaat erom heel goed te luisteren. (Binnenlands Bestuur, 22 mei 2009)

Ik had onmiddelijk een a-ha erlebnis, want ik heb net Adam Kahane's boek 'solving tough problems' gelezen. In dat boek beschrijft Kahane de voorwaarden om werkelijk tot een oplossing te komen in kwesties die hevig gepolariseerd zijn. Kahane werkte in Zuid-Afrika gedurende de transitieperiode en in andere brandhaarden. Hij beschrijft hoe hij er langzaam achterkwam dat enkele essentiële voorwaarden bestaan die kwesties helpen oplossen. Voorwaarden die hoe makkelijk zij ook lijken, erg moeilijk zijn om in de praktijk toe te passen. Ik geef toe het oogt als je het zo in een lijstje ziet staan, nogal zweverig, maar lezing van het boek overtuigde me toch dat LUISTEREN een belangrijk middel is om zaken in beweging te brengen. Nu het lijstje:

a. Let op hoe je denkt en wat je aannames zijn; hoe je praat en luistert.

b. Spreek je uit: je gedachten en je gevoelens. Durf dat te doen!

c. Bedenk dat je de waarheid niet kan kennen.

d. Verdiep je in en zoek de belanghebbenden op, ook als ze 'tegen' zijn.

e. Kijk eens naar je eigen rol in het 'systeem'.

f. Luister empatisch, verplaats je in de schoenen van de ander.

g. Luister niet alleen naar wat gezegd wordt door de sprekers, maar luister ook naar wat het geheel zegt.

h. Zet een stap opzij en stop met praten

i. Stel je zelf open voor wat er komen kan.

j. Bemerk wat er gebeurt met de relatie met anderen.

Het zijn wel open deur aanbevelingen, maar toch..Probeer maar eens in een overleg met een belanghebbende burgers of een projectontwikkelaar of met een gemeente (afhankelijk voor wie je werkt) dit in te zetten. Wedden dat het niet vanzelf gaat?

Theoretisch rapport - wegebbend elan

Het NRC berichtte over een onderzoek waarin wordt aangetoond dat de investeringen van corporaties in leefbaarheid geen effect hebben. Lex de Boer van SEV geeft aan dat op dat onderzoek nogal wat is af te dingen. Ook anderen reageerden. Ik, Jeroen den Uyl, trek de volgende conclusies:

Conclusies op basis van de discussie

• Objectief onderzoek bestaat niet. Leefbaarheid is te eng of juist te breed gedefinieerd; rekensommen zijn te abstract om iets concreet te zeggen.
• Onderzoek moet de pers halen en daarvoor worden scherpe zinsneden aangereikt; wie is daar nu eigenlijk mee gebaat?
• Praktijkmensen testen onderzoek altijd aan hun eigen ervaring. Zij voelen en ruiken de straat en komen dan op andere conclusies.
• Praktijkmensen zijn moe van negatieve (en verkeerde gestoelde) berichten die het elan van hun uitvoerders in de wijk weg laten ebben; de beheerders, concierges, en andere frontliniewerkers.

Onderzoekers zouden de handschoen op moeten pakken en zich afvragen. Is dit wel een zinvolle opdracht? Wat draagt ik met dit onderzoek nou werkelijk bij aan welk urgent probleem?

Praktijkmensen zouden zich wellicht ook uitgedaagd kunnen voelen. Hoe maken we onze resultaten nou zichtbaar? Het is moeilijk om dat wat je ruikt en voelt concreet te maken. In dit blog gingen we daar al op in: Als ik dit gebouw nou sloop dan is de leefbaarheid misschien gediend, maar wat gebeurt er met de onzichtbare netwerken?

Journalisten en onderzoekers de wijk in!

Één reactie blijft me nog het meest bij: Zouden de onderzoekers en journalisten ook zo geschreven hebben als ze werkelijk in de buurt rondgelopen hadden en onze inspanningen hadden gezien? Van der Laan (en destijds Vogelaar) hoef je niet te vertellen dat de investeringen zinvol zijn.. zij proeven dat elke maandag als zij op stap gaan en de reality check uitvoeren. Nu wordt het tijd dat ook journalisten en onderzoekers de wijk in trekken!