In de wijk

Gemengde wijken: dat is niet genoeg..

• Woningen mengen helpt niet; net zo min als hoger opgeleide allochtonen

Eerder heb ik mijn twijfels geuit bij gemengde wijken. Het mengen van dure en goedkope woningen helpt niet. Duyvendak en anderen toonden dit aan. Met dank aan Anja Vink die het rondtwitterde stuit ik op een NWO-gefinancierd onderzoek dat het nog erger lijkt te maken. Ook een wijk met hoger opgeleide allochtonen schrikt nog af als de meerderheid van die wijk zwart is.

• Ethische component in wijkkeuze domineert
 

Marieke van Londen, de NWO-onderzoekster, concludeert dat de etnische component zwaarder weegt dat het niveau van de opleiding die de bewoners genoten hebben. Dat komt vast overeen met uw en mijn voorgevoel. Maar het maakt me toch een beetje triest.

• Mensen mengen niet. Zij sluiten zich af en worden afgesloten

Twee recentelijke opmerkingen van een collega en een veldwerker maken dat ik me onrustig voel..

• Gemengde generatie weet meer van Nederlandse cultuur

Mijn collega organisatie-adviseur is van Turkse afkomst. Zij vertelde dat ze een familieweekend had gehad. De hele familie, neven en nichten waren bij elkaar en ze speelden (zoals wel vaker) 'Ik Hou van Holland'. Ze vertelde mij:

Mijn eigen generatie, veertigers, konden de vragen over de Hollandse gewoontes en geschiedenis veel beter beantwoorden! Haar neefjes en nichtjes van rond de twintig konden dat veel minder. Nog erger: de spelling van die Hollandse woorden ging hen veel minder goed af!

Mijn collega komt uit Rotterdam van het Noordereiland. Ze herinnerde dat ze als kind niet in een compleet zwarte klas zat, er was een gezonde menging. Dat gold helaas niet voor haar neven en nichten.. Ook op straat was er in haar tijd veel interactie met Nederlandse kinderen.

• PLINT of DIJK zijn onbekende begrippen in een Havo/Atheneumklas

Een andere verhaal hoorde ik van een conrector van een VO-school in Amsterdam NieuwWest. Hij vertelde me dat er steeds meer kinderen op school komen die wel aan de cito-scores zijn gekomen, maar verder heel weinig hebben van algemeen bekende begrippen.

Het woord 'plint' is hen vreemd. Het woord 'dijk' ook. En ook zien we steeds meer meisjes in lange zwarten gewaden. Die sturen we terug hoor, in ons reglement staat tenslotte dat 'kinderen zich passend moeten kleden, naar de beoordeling van de rector' .Daar maken we dan gewoon gebruik van en dan komen ze terug in normale kleding.

• Religieuze intolerantie neemt toe

Een ander pijnlijk punt noemde hij. Toenemende religieuze intolerantie. Tijdens de ramadan slaan jongens bij andere jongens die eten het brood uit de handen. Misschien nog erger: er zijn leraressen die tot dusver zonder hoofddoek lesgaven, maar nu zoveel druk voelen dat zij met hoofddoek lesgeven. Er zijn nauwelijks leraressen te vinden die deze druk weten te weerstaan. De conrector vertelde me het gelaten. Hij wist niet hoe hij dit moest keren.

• Wat nu?

Als mengen niet helpt. Als we het desastreuze effect van ontmenging op ons laten inwerken. Als we ook oog hebben voor andere invloeden op de ontmengde wijken zoals beeldvorming in de pers en politiek, wat moeten we dan doen?

Ik denk aan indringende sociale veranderingen die breder gaan dan een school. Die een hele wijk betreffen. Waar de bewoners, ondernemers en alle andere instellingen in een diepgaand sociaal veranderingsproces zich uit het zelfversterkende vraagstuk halen. Deze vragen kunnen naar mijn mening wel worden aangepakt als we enerzijds ons verleden kunnen loslaten en anderzijds onze beste toekomstige potentieel weten te ontsluiten.

In een volgende blog zal ik een een schets van die sociale verandering geven. Stay tuned...!

Netwerk beantwoordt de scherpste vragen

In dit blog schrijf ik regelmatig over de kracht van het netwerk.

In een recente opdracht, een experiment met een schoolbestuur, bekijken we hoe de school de kracht van de ouders en de bedrijven waar die ouders werken, kan ontsluiten. Dit maatschappelijke netwerk heeft veel te geven maar het is er vaak zelden voor op aangesproken. De wil om bij te dragen is immens. Clay Shirky vertelt er overtuigend over; hij noemt het cognitief surplus. Ik denk dat deze term niet de lading goed genoeg dekt, omdat het niet alleen om cognitief surplus gaat, maar ook meer; een diepere laag: van betekenis zijn.

Van dit experiment is veel meer te vertellen, zoals de noodzaak van de school om zich werkelijk open te stellen voor de geefkracht van de school. Daarover later in dit blog vast meer. Een ander wetenswaardig feit dat we konden waarnemen is de werking van het netwerk.

• Hoe specifieker de vraag des te helderder het antwoord.

Een van de scholen waar we het experiment uitvoerden stelde enkele hele specifieke vragen. De directie wilde alleen hulp voor:

• ICT
• Personeelsbeleid
• Promotie

De ouders werden gevraagd om hun kennis en kunde in te zetten op deze aspecten. Elk schoolhoofd heeft zijn handen vol aan onderwijs geven en heeft helemaal niet primair benul van deze PIOFACH taken.. Het schoolhoofd wilde geen ondersteuning in de klas, wat de andere scholen juist wel wilden. Ouders en bedrijven die de schooldag verlengen door over hun werk, hun passie of hobby te vertellen en de kinderen daar in mee te nemen. Nee, hier ging het over andere hulp en ondersteuning. Maar ook over deze aspecten werd het netwerk 'helder'.  

De oogst: Een ZZP'er, hoofd beveiling van een Internet-provider, een consultant HRM, een webmanager, een communicatie adviseur, een onderwijsinnovatiebedrijf, een educatieve uitgever. Een forse groep kwam op deze vraag af en zette meteen de schouders er onder. De website van de school werd aangepakt, een community werd opgericht, het HRM-beleid wordt onder de loupe genomen, etc etc.

De volgende stap in het experiment is het netwerk stabiel maken. Dat wil zeggen een stabiele kern, met een goede verbinding met de school. Welke vorm moeten we hier bij zoeken? Welke zelforganisatie is haalbaar? Ik hou u op de hoogte!

Scholen versus creativiteit

In het kader van het project Eer en Waardeer, organiseer ik dit najaar weer twee lezingen voor de professionals die met jongeren werken. Een spreker is Luc Stevens, een oud-hoogleraar in de pedagogiek die de zin van leren voor zowel de leerkachten als de leerlingen wil terug brengen. Luc vecht tegen structuren, verantwoording en andere beheersingsinstrumenten die de ziel van het vak ontwrichten. In mijn zoektocht naar de inspiratie van Luc kwam ik bij Sir Ken Robinson. Hij betoogt in een zeer aanstekelijk betoog dat school de creativiteit van de kinderen doodt. Kijken!

KFC in het midden van de wijk

Een tijdje geleden deed ik een workshop voor een weekendschool in een heftige achterstandswijk. Met mijn collega's wilden we de kinderen van 12 tot 15 jaar oud iets vertellen over hoe ze hun wijk konden zien. We vertelden ze iets over de verschillende functies wonen, wegen, bedrijven en groen. We lieten hen een kaart maken van hun ideale wijk. Een mooie planologie-sessie, dus.

• Gunshop versus haltbureau

Er waren jongens die demonstratief een gunshop en een coffeeshop in het midden van de wijk plaatsen. De meisjes werkten een andere tekening uit en daar stond het politiebureau en het halt-bureau prominent naast elkaar. Beide groepen hadden ' vanzelfsprekend' een Kentucky Fried Chicken als manifeste lekkernij in het centrum van de wijk gezet.

• Kerk en moskee

Weer een ander team zetten de moskee op de kaart, maar wel geflankeerd door een kerk. Ik was verrast door dit conformisme van zowel de meiden als de jongens. Uitdagen versus aangepast. Ik vond deze vorm van ' werkelijkheidsbeleving' tamelijk shockerend. Dit is zoals zij het zien, of zoals ze het willen zien. Natuurlijk ook met een beetje confronteren. Het toont in wezen het gigantische isolement van deze kinderen.

Het ontroerde me en deed me beseffen hoe belangrijk is dat ik en andere 'autochtonen' ons best doen om dit isolement te doorbreken.

Schoolification of the whole world; te beginnen in NL

Charles Leadbeater promoot de ambitie om in 2015 in de hele wereld scholen te hebben.
Scholen niet in hun bestaande vorm, maar nieuwe vormen, waarin omgeving, economie en familie geïntegreerd zijn. In Londen vertelde hij zijn verhaal voor de TED conferentie. Een menging van formele en informele locaties, van beheersende en ontregelende innovaties. Hij haalt als informele en gecontroleerde vernieuwing het Harlem Childerns' Zone aan. Een NGO die al 10 jaar in Harlem onderwijs effectiever maakt door ouder te betrekken.

Ik moest denken aan het boek van Malcolm Gladwells "Uitblinkers" waarin hij vertelt over ondezoek naar de ontwikkeling van kinderen met een zelfde IQ en het verschil dat hun ouders hebben op hun ontwikkeling. Stimulerende ouders en niet stimulerende ouders bepalen in hoge mate het verschil in ontwikkeling.

• Buiten schooltijd lopen sommige kinderen achterstand op

Tijdens schooltijden blijft de ontwikkeling gelijk op gaan, na school, tijdens vakantieperiodes nemen deze verschillen toe; op school aankomend, in september, ontwikkelen de kinderen weer gelijk op; de volgende vakantieperiode groeien de verschillen weer verder uiteen. Als antwoord op deze "ontdekking" is het Knowlegde Is Power Program (KIPP) ontwikkeld: Verlengde schooldag, en programma's in de vakantieperiode. In deze programma's zijn ook zaken opgenomen die het tekort van stimulering van de ouders teniet doet: gedragsregels, houding, zorg voor lichaam en geest.

• Instrumenten voor zwakke scholen in Nederland

Charles Leadbeater haalt vele voorbeelden uit de derde wereld naar voren waarrn de radicale onderwijsvernieuwing de facto al plaatsvindt. Maar ook in onze eerste wereld is het de vraag wat het onderwijs behoeft en welke verandering daar voor nodig is. In Nederland zijn we inmiddels bekend met instrumenten die vernieuwend zijn en op KIPP lijken: verlengde schooldag, dagarrangementen, 8 tot 8 coaches.

• Ouders en bedrijfsleven nog onvoldoende betrokken

Ik meen dat we nog een stapje verder kunnen. Echte ouderbetrokkenheid is voor veel scholen in grote steden een heel groot probleem. Ook de omgeving met alle voorzieningen die ook iets met jongeren doen, is vaak nog ver buiten de school. Ondanks alle pogingen om alle voorzieningen te bundelen of te coördineren. Het bedrijfsleven staat helemaal op afstand. Dit vraagt om een andere probleemdefinitie, en om een onderzoek naar de vraag van wie de onderwijs-uitdagingen zijn.

Voor een grote gemeente bereid ik op dit moment een alliantie voor van ouders en bedrijfsleven; zij hebben belang in de oplossing van het probleem. Het vergt dat onderwijs en gemeente zich open stellen voor een gezamenlijke probleemdefinitie en gezamenlijke aanpak.

Of dat zal lukken hangt af van het geloof dat deze vernieuwingen helpen en dat het ook nodig is. Ik denk dat Charles Leadbeater daar de goede voorbeelden bij heeft gegeven.

Mengen is goed voor school én maatschappij?

Stel dat we het gangbare beleid verlaten om scholen te mengen, welke inzet is dat nodig om kinderen voor te bereiden op een maatschappij die veel diverser is als hun homogene school?

• Kinderen leren beter in eigen groep

Er is genoeg reden voor deze vraag. Volgens Jaap Dronkers, hoogleraar internationaal onderwijsonderzoek, Universiteit Maastricht, zijn gemengde scholen slecht voor de leerprestaties. Hij heeft onderwijsprestaties met elkaar vergeleken en is tot de conclusie gekomen dat kinderen op witte scholen, maar ook op zwarte scholen, beter leren dan op zogenoemde gemengde scholen.

• Schoolprestaties omhoog

Het is belangrijk goed te kijken naar een rapport dat de gangbare beleidsopvattingen lijkt te doorbreken. Stel dat we Dronkers volgen en scholen meer en meer homogener zouden worden, dan moeten we goed kijken waar het nog meer effect op heeft. Als schoolprestaties in homogenere groepen beter zijn, is dat mooi voor de schoolprestaties.

• Maatschappelijk effect omhoog of niet?

Op maatschappelijk niveau zijn schoolprestaties belangrijk, maar ook niet de enige maatstaf. Samen leven, interacteren met mensen van verschillende achtergronden is ook veel waard voor een succesvol leven op individueel niveau en op gemeenschapsniveau. Ergo, hoe betrekken we dat bij de resultaten van het onderzoek? En welke conclusies trekken we dan?

• Islam-georiënteerde groepen presteren zwakker dan andere groepen

In NRC twee jaar gelden gaf Dronkers in een ander onderzoek aan dat in homogene groepen de islam-georiënteerde groepen slechter presteren dan andere homogene culturele groepen. Dronkers heeft wel enkele verklaringen, maar kan deze (nog) niet onderbouwen. Hij geeft drie verklaringen:

 

"De eerste is dat moslims zich sneller gediscrimineerd voelen en daardoor minder goed presteren in het onderwijs. Uit eerder onderzoek blijkt dat Chinezen juist harder gaan werken als ze zich gediscrimineerd voelen, terwijl moslims zich dan in hun eer aantast voelen waardoor ze zich verzetten".

"Een tweede verklaring zou kunnen zijn dat de ideeën die moslims hebben over de verhouding tussen man en vrouw, en de relevantie die ze hechten aan de eer van de familie, in de weg staan van individuele ontplooiing. Die is belangrijk voor succes in moderne samenlevingen."

"En dan is er mogelijk nog sprake van het gastarbeidereffect.” Dit effect is dat de gastarbeiders in Nederland veelal direct van platteland kwamen, waar vroeger de immigranten eerst in eigen lang van platteland naar de stad trekken en dan naar een ander land en dus die stedelijke emancipatie hebben gemist. 

• Gebrek aan zelfwaarde belemmert effectief leren

Dronkers' prikkelende bevindingen en verklaringen dwingen ons te denken over de situatie in de school en de wijk. Vooral het eerder gediscrimineerd voelen komt mij, Jeroen den Uyl, bekend voor, maar dan overigens in een positievere belichting: de kinderen in scholen hebben minder zelfwaarde en kunnen dus minder opvangen als ze een plaagstootje krijgen. Ze voelen dat plaagstootje eerder als een echte aanval op hun eigen ik, hun eigen ego. Een leraar wiskunde die een Amsterdam-Zuid gymnasium verruilde voor een zwart Lyceum in Amsterdam West vertelde me laatst dat hij het werken in deze zwarte school leuk vond maar wel moest zoeken naar nieuw repertoir. Zijn grapjes kon hij niet zo makkelijk meer kwijt. De leerlingen waren eerder geraakt en konden zijn humor niet waarderen. Hij vertelde me dat het net was of hun ego groter was, doordat ze minder zelfvertrouwen hadden en hij dus omzichtiger aan het werk moest gaan.

 

 

Miniclustertje voor een achterstandswijk

• Economisch clusterbeleid is wél van belang voor de achterstandswijk.

Dat kun je zien in een heel mooi project waaraan ik, Jeroen den Uyl, aan de wieg stond: het Amsterdam Sustainability Institute for Fashion and Fabrics. In deze video zie je precies wat het is: ondernemers die duurzame mode belangrijk vinden en zich willen vernieuwen, kennis opdoen. Onderlinge astemming plegen. De locatie voor dit instituut is bij het World Fashion Centre aan de 'foute' kant van de de A10 in Amsterdam NieuwWest.

• Minicluster

Als het project doorzet, ontstaat er in Amsterdam een netwerk van ondernemers, onderwijs en overheidsinstellingen die met elkaar duurzame mode een warm hart toe dragen. Een HBO instelling dicht bij de scholierendoelgroep in NieuwWest die mode belangrijk vinden. Dat kan inspiratie geven om een schoolcarriere te zoeken in die lijn. Het ROC in NieuwWest heeft al een mode-opleiding, dus die aansluiting zit er ook in.

• Cluster sluit aan op achterstandswijk

Hoge economische visie sluit op die manier aan bij de bestrijding van onderwijsachterstanden. Het gemak waarmee die project ontstond, geeft aan dat een minicluster in korte tijd (aanloop tijd was minder dan 1 jaar) gestart kan worden en met gestage bemoediging verder kan groeien.

• Gebiedsontwikkeling mode als kleurgever

ASIFF gaat zich vestigen op een locatie waar een corporatie en een projectontwikkelaar de duurzame mode graag gebruiken als bijzondere kleurgever. In mijn droom krijgen we daar een bagel and beans waar iedereen die er komt van nature praat over die laatste nieuwe biologische verf, of die nieuwe vorm van verpakkingen die natuurvriendelijk is.

Suburb-kloof verklaart onderpresteren

• Generatie-kloof

In mijn vorige blogpost vertelde ik, Jeroen den Uyl, over een bijzonder intiatief de scheiding tussen generaties uit te diepen en te bekijken wat het verklaart hoe mensen zijn en hoe zij zich tegenover ouderen en jongeren verhouden. Een generatiekloof, onbegriop tussen verschillende generaties. Ik loop er al een paar dagen mee rond en vandaag kwam er een nieuwe verdieping bij.

• Immigratie-kloof

Eerder schreef ik over de lezing die ik bijwoonde van Tariq Ramadan. Hij beschreef daar onder andere de pijn van eerste generatie immigranten die in Nederland aankwamen en zich nog steeds niet thuis voelen. Naarmate ze ouder worden wordt het verlangen terug te gaan alleen maar groter. Hun kinderen, als tweede generatie, hier geboren, hebben geen keus en moeten zich binden aan dit land, maar voelen de pijn van hun ouders. Ze voelen zich solidiar met hun, maar moeten ook hun eigen bestaan opbouwen. Dat was voor Tariq Ramadan een belangrijke oorzaak van de problemen van deze generatie in Nederland.

• Suburb-kloof

Vandaag onderzocht ik samen met mijn collega Arun SwamiPersaud en Menno van Vliet en Carla Schipperheijn van de afdeling Leren van de gemeente Almere de oorzaken van de onderwijsprestaties van het basis- en voortgezet onderwijs. Er zijn veel oorzaken te bedenken, de files, het lagere opleidingsniveau van de ouders, de hoge financiële lasten, maar vandaag voegden we er een nieuwe aan toe: de pijn van de kinderen ten opzichte van hun ouders.

De kinderen leven in Almere, ze zijn er geboren, het is HUN stad. Hun ouders niet, die gaan soms nog steeds naar de kapper op het oude land. Zij zien Almere nog steeds als doorgangshuis, een praktische oplossing in de tijd, maar geen wortelstek. En dat voelen die jongeren natuurlijk feilloos van hun ouders aan. En dat maakt die jongeren onzeker. Waar investeren ze in? Moeten ze dat in hun eentje doen als hun ouders in hun gedachten nog op het oude land leven? De verschillen tussen deze jongeren en hun ouders is natuurlijk niet zo groot als de eerste en tweede generatie immigranten in Nederland. Toch moeten we dit volgens mij niet onderschatten.

Natuurlijk, er zijn vast meer oorzaken, in deze groeistad die nog moeite heeft te beheren. Een goed onderwijssysteem is nodig, met goede leraren, en goede schooldirecties. Maar het staat of valt natuurlijk met een sterke ouderbetrokkenheid. En áls die ouders nog met hun hoofd in het oude land zitten of niet werkelijk kiezen voor Almere, dan heb je een klein, maar misschien wel onderscheidend tekort te pakken.

Jezelf manifesteren...

Eergisteren mocht ik, Jeroen den Uyl, weer een 'eer en waardeer' sessie leiden. Eer en waardeer de professionals die met onze jongeren werken. Dat is het motto van dit netwerk. Als het goed gaat met de professionals zal het ook goed gaan met onze jongeren. Dit keer was Martien Schreurs te gast. Hij is docent filosofie aan de Universiteit voor Humanistiek en heeft gewerkt als docent en vertelde van zijn ervaringen. De professionals die aanwezig waren, zaten in de jeugdzorg, het welzijn, het streetcornerwerk, stagebegeleiding, onderwijs-zorgcoordinatoren, het basis- en voortgezet onderwijs. Het gesprek tussen de aanwezige professionals ging al snel over een terugkerende essentie van de professional:

• Hoe en wie ben je als mens; hoe manifesteer je jezelf tegen over een klas vol pubers?

Martien liet een scene zien van de prijswinnende film "Entre les murs", waar de hoofdpersoon, de leraar, zich tot de klas wendt en te veel ten dienste van de leerlingen wil zijn. Zij lopen over hem heen, het ontaardt al snel. Heel goed gespeeld, een indrukkende scene.

In de discussie van de "eer en waardeer"sessie waren de professionals het er allemaal over eens: je manifesteert je niet door de klas ter wille te zijn, dat doe je wel door jezelf te zijn, je zelf te accepteren zoals je bent. En vervolgens ook jezelf op te eisen, jezelf te manifesteren. In die manifestatie mag je best aanwezig zijn. Soms zelfs streng, want die 'echte' persoon is waar de jongeren op af kan stemmen. De waarachtigheid ervan ondervinden en accepteren. De scherpte van die manifestatie geeft de jongeren de ruimte, de vrijheid en ook de natuurlijke discipline om zich toe te verhouden. De professional en de jongeren zijn gelijkwaardig. Eerder gaf Wim Ponsen dit al aan: in het onderwijs bijvoorbeeld, maakt de rol van de leraar dat die natuurlijke ordening zich in de relatie ontplooit. Dat kan alleen als je als professional werkelijk jezelf bent.

• Zonder manifestatie ook geen verbinding

Overigens, die manifestatie staat niet op zichzelf, de manifestatie maakt het mogelijk een respectvolle verbinding tot stand te brengen tussen de professional en de jongere. De verbinding is de drijver voor een vruchtbare relatie waarin de leraar kan doceren en de leerling kan leren.

• Slow insight

Ik moest erg denken aan een prachtige workshop die ik van Adam Kahane volgde over deze twee principes: Love en Power. Power is de kracht van elk wezen om zich te manifesteren. Love is de kracht die elk wezen met de ander verbindt. Het lijkt zo simpel allemaal, open deuren van hier tot Bunnik, en toch hadden we een fantastische avond waar we er met elkaar een paar uur over deden om hier (gezamenlijk!) op uit te komen. Het lijkt een beetje op slow food: slow insight, great to digest.

School versus opvoeding

• De uitdaging van de ouder

In 'Outliers' (Nederlandse vertaling: Uitblinkers) van Malcolm Gladwell las ik, Jeroen den Uyl, hoe bepalend de opvoeding is voor kinderen. Ouders van een 'lager' milieu dagen hun kinderen niet uit. In tegenstelling tot een kind uit een hoger milieu. Malcom beschrijft een scene waar een hoger-milieu-moeder haar kind uitdaagt om vragen te stellen, voor zich zelf op te komen. Ze oefent voor ze haar kind afzet bij de dokter het gesprek het kind met de dokter gaat voeren.

• Effecten zomervakantie op kennis van kind

Malcom maakt ook melding van de effecten van lange zomervakanties op kinderen van hoge en lage milieus. Zomervakanties zijn in de Verenigde Staten lang en dat is op basis van advies van pedagogen die in de jaren dertig dachten dat een kind rust moet hebben, omdat teveel leren schadelijk zou zijn.

• Hoog en laag maken progressie, maar niet in de zomer

Onderzoek blijkt uit dat kinderen van hoog en laag milieu alleen tijdens de schoolperiode een kennisontwikkeling doormaken. De progressie is bij beide groepen gelijk. Maar tijdens de lange zomervakantie is de kennisontwikkeling ook gemeten. Wat blijkt: van de kinderen uit een laag milieu gaat de kennisontwikkeling in die periode achteruit! Van de kinderen uit hoger milieu gaat de kennisontwikkeling wel vooruit.

• Vechten tegen de bierkaai of opvoeding?

Malcom geeft in 'Outliers' nog tal van andere voorbeelden die bepalen wat een uitblinker bepaalt. Onder andere: heel hard werken..;-) Maar de achtergrond van kinderen is toch wel erg bepalend. In de achterstandswijken zijn veel kinderen uit het lagere milieu. De inzet van scholen om een verlengde schooldag lijkt in dit licht zeker een remedie. 

• Knowledge Is Power!

In de Verenigde Staten loopt al jaren een verlengde schooldag programma onder de naam KIPP (Knowledge is Power Program). Het is zeer aanstekelijk, check deze video. De achterstand van het milieu kan worden ingelopen, uiteraard kan je de ouders niet veranderen, en kan niet iedereen een uitblinker zijn. Maar iedereen kan wel een uitblinker zijn ten opzichte van zijn eigen startpositie! Dat doet me denken aan de formidabele directeur van de Ru Pareschool, Wim Ponsen. Hij trad laatst weer op voor het netwerk Eer en Waardeer. Hij is de CITO zat, niet omdat het schoolprestaties meet, maar omdat het leerlingen ten opzichte van anderen vergelijkt. En leerlingen moeten zich niet met anderen, maar met zich zelf vergelijken. Dat is een betere basis voor zelfvertrouwen en persoonlijke groei.

In dit licht: 'Outliers' is een must voor de beleidsmakers die zich afvragen wat werkt en wat niet, welke doelstellingen reëel zijn en welke niet.