In de wijk

It takes companies to raise a neighbourhood

• Start up business

Laatst sprak ik met Jim Stolze van het Founder Institute. Jim is bekend als de man van TED x Amsterdam. Dat hij in Amsterdam als een van de eerste buitenlandse spinoffs van TED startte. Een ondernemende man die nu het Founder Institute in Nederland start. Founder Institute komt uit Silicon Valley en heeft een heel mooi business concept. Startende ondernemers worden geselecteerd en krijgen een heel pakket aan diensten (fiscaal, PR, juridisch etc). Elke ondernemer start een BV. Een bepaald deel van de aandelen gaat naar Founder. Zo'n 10 ondermers krijgen onderricht; topmentoren helpen de starters. Niet alleen ontstaat er een belang tussen de starter en Founder; de startende ondernemers krijgen ook een aandeel in het eigendom van elkaar. Zo ontstaat er moeten ook betrokkenheid onderelkaar. Naast Founder Institute zijn recentelijk ook Startupbootcamp en Rockstart actief op een vergelijkbare wijze. Er is dus een markt om (overigens zonder enige subsidie van de overheid) ondernemerschap te versterken.

• Kleine effectieve soildariteit

Deze solidariteit is niet nieuw, maar wel goed! We zien ook die solidariteit in de vorm van rotating credit and savings associations (ROCSA’s) bij sommige etnische groepen in Nederland en verder in de hele wereld. Bij de levering van microkredieten aan een groep van micro-kredietnemers, worden afspraken gemaakt: Zij zijn te samen verantwoordelijk voor de afbetaling van elk lid en men is verplicht om regelmatig samen te komen en elkaar zo te ondersteunen in het terugbetalen.

• Lokale kracht door uitgaven in de buurt te houden

Een tijd geleden las ik (ik ben helaas de bron kwijt..) van een Engels project waar de uitgaven in de buurt zoveel mogelijk ten goede kwamen aan actoren binnen de wijk. Deze taktiek zou een aanzienlijk positief effect op de wijk hebben.

• 1 plus 1 is 3

Het zou toch wat zijn als we de principes van de collectieve betrokkenheid van ondernemers konden gebruiken voor het liften van een wijk:

a. De startup business als Founder Institute, Startupbootcamp en Rockstart worden gevraagd een wijk onder handen te nemen, bij wijze van maatschappelijk ondernemen. 

b. Zij helpen de zittende ondernemers met een robuust verbeterplan.

c. Zittende ondernemers krijgen ook de plicht om in elkaar te investeren.

d. Alle overheids- en semi-overheidsinstellingen worden uitgenodigd om alle inhuur en inkoop van diensten en goederen via de wijk te laten lopen, dan wel derde partijen via de aanneemcontracten werkzaamheden in de wijk tot besteding te laten komen.

Het aardige van dit idee is: we vragen de overheid geen geld, maar we vragen wel gebruikmaking van haar slapende kracht: de kracht van inkoop. Het aardige is verder dat de ondernemers doen waar ze goed in zijn en we de kracht van het collectief inzetten om er duurzame zelforganiserende kracht van te maken.

Netwerk beantwoordt de scherpste vragen

In dit blog schrijf ik regelmatig over de kracht van het netwerk.

In een recente opdracht, een experiment met een schoolbestuur, bekijken we hoe de school de kracht van de ouders en de bedrijven waar die ouders werken, kan ontsluiten. Dit maatschappelijke netwerk heeft veel te geven maar het is er vaak zelden voor op aangesproken. De wil om bij te dragen is immens. Clay Shirky vertelt er overtuigend over; hij noemt het cognitief surplus. Ik denk dat deze term niet de lading goed genoeg dekt, omdat het niet alleen om cognitief surplus gaat, maar ook meer; een diepere laag: van betekenis zijn.

Van dit experiment is veel meer te vertellen, zoals de noodzaak van de school om zich werkelijk open te stellen voor de geefkracht van de school. Daarover later in dit blog vast meer. Een ander wetenswaardig feit dat we konden waarnemen is de werking van het netwerk.

• Hoe specifieker de vraag des te helderder het antwoord.

Een van de scholen waar we het experiment uitvoerden stelde enkele hele specifieke vragen. De directie wilde alleen hulp voor:

• ICT
• Personeelsbeleid
• Promotie

De ouders werden gevraagd om hun kennis en kunde in te zetten op deze aspecten. Elk schoolhoofd heeft zijn handen vol aan onderwijs geven en heeft helemaal niet primair benul van deze PIOFACH taken.. Het schoolhoofd wilde geen ondersteuning in de klas, wat de andere scholen juist wel wilden. Ouders en bedrijven die de schooldag verlengen door over hun werk, hun passie of hobby te vertellen en de kinderen daar in mee te nemen. Nee, hier ging het over andere hulp en ondersteuning. Maar ook over deze aspecten werd het netwerk 'helder'.  

De oogst: Een ZZP'er, hoofd beveiling van een Internet-provider, een consultant HRM, een webmanager, een communicatie adviseur, een onderwijsinnovatiebedrijf, een educatieve uitgever. Een forse groep kwam op deze vraag af en zette meteen de schouders er onder. De website van de school werd aangepakt, een community werd opgericht, het HRM-beleid wordt onder de loupe genomen, etc etc.

De volgende stap in het experiment is het netwerk stabiel maken. Dat wil zeggen een stabiele kern, met een goede verbinding met de school. Welke vorm moeten we hier bij zoeken? Welke zelforganisatie is haalbaar? Ik hou u op de hoogte!

Waarde van kennis voor stad en wijk

Van de week kwam de Maastricht University in het nieuws omdat het te veel buitenlandse studenten zou aantrekken (wat het ook doet overigens; en gelukkkig maar, denk ik zelf). Te veel, vind de SP, want bij elke buitenlandse WO-student legt de staat enkele duizenden euro's bij. Terecht verweerde Martin Paul, de voorzitter van het College van Bestuur van Maatstricht University, zich: Elke student compenseert deze 'onkosten' door veel geld in de stad uit te geven. Bovendien wil de universiteit in een breed netwerk verbonden zijn in de wereld.

De rekensom die de SP maakt is dus nogal beperkt (pennywise poundfoolish). De SP is er waarschijnlijk ook onkundig van het feit dat jaarlijks honderden Nederlandse studenten in Aachen naar de Technische Universiteit gaan.

• Prachtige rekensom

Maar dan nog, die rekensom is nog lang niet af. Van Ageeth Telleman kreeg ik een prachtig artikel toegestuurd over de waarde van kennisinstellingen. Die waarde is groot. Door de verbinding van stedelijke ambiance, kennis, verdiencapaciteit (Intellectual Property), bundeling van synergetische bedrijvigheid, etc etc. De manier waarop het MIT dit doet, zoals het artikel beschrijft, is prachtig en ook voor Nederlandse universiteiten haalbaar, mits je hier langdurig en gefocussed aan werkt. Van de week sprak ik Peter van Gorsel. Hij is educational businessdeveloper voor de Universiteit van Amsterdam en Hogeschool van Amsterdam. Hij ontwikkelt een plan om 'sluimerend IP' actief te verspreiden aan bedrijven. Een beetje zoals het Industry Liason Program in het MIT.

• It's the network, stupid!

De verbindingen tussen actoren, tussen alumni en wetenschappelijk personeel, tussen bedrijven en wetenschappers, tussen studenten en ondernemers. Het netwerk is de factor voor groei. Wat in de wijk een feit lijkt, is ook voor de hoge economie relevant; de grootte van het netwerk is directe factor voor economische voorspoed.

• Vervlechting lage en hoge werkgelegenheid

En gaat het goed met de universiteit en de omringende economie dan zorgt het schoorsteeneffect voor een goede locale werkgelegenheid ook voor mensen in de achterstandswijken die mindergeschoold zijn. Elke witte boord is nog altijd goed voor blauwe boorden. Het is dan overigens wel zaak die vervlechtingen goed mogelijk te maken. Economische actieplannen in kader van wijkaanpak zouden daarom juist op dit vervlechtingen gericht moeten zijn.

Betrek burgers bij de politie en bij school

Archon Fung publiceerde in ‘Empowered participation’ over twee grote decentralisatiebewegingen in Chicago. Eerder berichtte ik al kort over hem. Een mooie kraamkamer voor burgerschap en concrete voorbeelden van burgerparticipatie. Met de Nederlandse bezuinigingen en de ideologische wending over de verwachtingen wat nog de rol van de overheid is, een uitgelezen kans om eens goed te kijken naar de ervaringen in Chicago.

Ten aanzien van drie politie ‘Beats’ in (het achtergestelde zuiden van) Chicago werd de prioritering van activiteiten van politie verlegd op aangeven van de burgers. In dezelfde wijken kregen de burgers over drie scholen meer zeggenschap op schoolniveau.

Van command and control naar overleg.

Waar voorheen command and control-achtige ‘geïsoleerde’ bureaucratieën werkten is sinds eind 90’er jaren de burgers betrokken: politie en scholen moeten met burgers overleggen over hun prioriteiten en de samen vastgestelde prioriteiten moeten worden uitgevoerd. Het voert te ver hier de precieze condities van deze decentralisatie naar burgers te bespreken. De drie wijken in Chicago South waren allen met een hoge mate van achterstand. Een wijk was iets gemengder en meer ‘well to do’.

Archon Fung zet alle bezwaren die bij decentralisatie naar burgers op een rijtje zet en ze in de betreffende pilots ‘test’ of deze ook opgeld doen. Ik geef de antwoorden van Archon er maar meteen bij. Deze zijn:

1. Willen burgers wel tijd en andere kosten maken om actief te zijn?

Het bleek dat dit het geval was. De onderwerpen waren voor deze mensen blijkbaar van dermate groot belang dat men dat er ‘graag’ voor over heeft!

2. Kunnen burgers wel over ingewikkelde problemen overleggen en delibereren?

Dat kunnen ze, maar je moet de mensen zelf en ook de professionals met wie ze spreken wel helpen.

3. Overheersen de ‘goed gebekten’ niet de anderen te veel?

Dat gebeurt wel (uiteraard zoals in nagenoeg elk sociaal proces), maar aan de andere kant nemen mensen die nomaliter nooit mee doen, nu wel een rol.

4. Wat doen we met de grote verschillen? Kun je in slechte wijken wel goed delibereren?

Het antwoord is simpel: ja, mits je de concrete problemen wel aanpakt. Participatie in slechte wijken lukt naarmate je meer actie onderneemt op de (eerste) signalen. Daarna komen ook anderen minder urgente onderwerpen in het overleg aan de orde komen.

De conclusie van Archon Fung is dus dat in wezen geen van deze bezwaren aan de orde zijn; soms zelfs het tegendeel (betere vertegenwoordiging in ‘slechtere buurten).

Structuur beiden is belangrijkste succesfactor.

Wat wel nodig is, is dat het decentraliseren van taken naar burgers wel vergt dat de overheid en intermediaire organisaties burgers structuur bieden. Procedures, stem-regels, ondersteuning in voeren van dialoog. Met deze hulp ontstaat er een ‘vloeiende overgang’ van verweesd consumentief burgerschap waar eigenschappen van de individuen om zich als groep te organiseren nauwelijks werden uitgedaagd en beproefd, naar een situatie van zelfsturing en actief zelfregulerend burgerschap. 

De kracht van minder

Of het nou in het welzijn, zorg of zelfs in de economische stimulering is, wanneer er zich een maatschappelijke vraag voordoet is de reactie nooit: wat zullen we beeindigen?

• Er wordt nooit wat afgeschaft.

Laatst sprak ik met Frans Nauta. Frans die lector innovatie bij de HAN is, vertelde me dat hem bij het lezen van de topsectoren notities was opgevallen dat er veel voorstellen inzaten, maar dat die vooral nieuw beleid of instrumenten voorstellen. Geen voorstellen om iets af te schaffen.

Een ander signaal kreeg ik van het rondgetwitterde aanbod aan welzijnswerkers om op cursus te gaan om hun instrumenten en vuistdikke handboeken weg te doen en het eigen repertoire drastisch te verminderen. Dit ten gunste van de klant die meer in zijn eigen kracht zou moeten gaan staan en alleen maar onzeker wordt van al die dikke handboeken en beschreven protocollen. Let wel: het gaat om een cursus aanbod aan welzijnswerkers. Het wordt dus wel door de markt onderkend, maar de praktijk is nog anders, zoals Frans Nauta die ook beschreef.

• Beleid houdt van incidenten en wil controle

De zedenzaak in Amsterdam is net als de cafe-brand in Volendam dat was, een uitgelezen kans voor het systeem om zich groter en dikker te maken: meer regels, meer toezicht, meer controle. Die kansen doen zich ook voor bij beleid dat zich in minder crisis-achtige omgevingen bevindt: zoals welzijn nieuwe stijl en topsectorenbeleid. Een tussenvorm is de wijkaanpak. Minister wilde snel stempel drukken: er kwamen charters in alle wijken (bouwtijd 1 jaar). Dan in de uitvoering: dikke programma's die de uitvoering moeten beheersen en monitoren... Dit is de blauwe aanpak.

Ik ben niet tegen beleid. Beleid is een ander woord voor visie. Maar wat beleid zo lastig maakt is dat er niet gekeken wordt naar wat er al is, of wat het beleid dat er nu is ineffectief maakt. Vanuit de kleuren-leer van De Caluwé, zou je kunnen denken we willen minder blauw en meer wit.

• Alternatief: laat de energie stromen

Een witte aanpak zou betekenen dat we de energie volgen die er al is, dat we blokkades in de energiestromen wegnemen. Ik moet toegeven, de basisgedachte van het topsectorenbeleid en ook van welzijn nieuwe stijl is wit: de burger moet in zijn eigen kracht staan, het welzijnsaanbod moet dat centraal stellen en dus haar aanbod dat afhankelijk maakt opschorten. In de economie gebeurt dat eigenlijk ook als we vooral de topsectoren willen helpen nog sterker te worden. Maar als ik dan zie dat we cursussen moeten gaan volgen om het af te leren of dat we niets afschaffen om iets te versterken dan bekruipt mij een gevoel van onbehagen.

• Beleid kan niet leven met onzekerheid

Kan het systeem echt met minder? Is dit niet een perverse vraag bezien van de theorie van de bureaupolitiek? Beleid en ook het politieke systeem dat er aanhangt kan niet leven met een witte aanpak, als ze daarmee controle verliest op waar de verandering werkelijk effect zal hebben. Onzekerheid is iets heel moeilijks voor beleid en politiek. De groei in risicomanagement instrumenten is daar tekenend voor. Onzekerheid is, gek genoeg, overigens wel te managen; zie deze site van mijn collega's Marc Paats en Anniek de Vries. Maar in essentie is de drang naar beheersing zo groot dat we misschien wel moeten erkennen dat we dit vraagstuk niet kunnen oplossen op het niveau waarop het zich voordoet. 

• De kracht van minder

In het project Burgers aan het stuur kwamen 8 gemeenten die vraag regelmatig tegen. Daar is gekeken naar de mogelijkheid om op een hoger niveau ruimte te creëren om beleid los te laten, om te leven met onzekerheid. De overtuiging daarbij is dat minder beter is. Krachtig bestuur doet minder zelf, weet wat die andere rol van de overheid dan moet zijn en heeft ook oog voor die andere rol van beleid, sturingsinstrumenten etc. Binnenkort worden de lessen die de gemeenten trokken in dit blog gepubliceerd.

Forensen lijden pijn

Mensen die forensen hebben een armoedig sociaal leven. Elk uur forensen betekent 10% minder sociaal leven. Dat is onderzocht en wordt in dit bericht verder toegelicht.

Een gemiddelde forens woont verder van de werkplek, omdat het huis mooier en groter is dan in de stad. Of de forens gaat verder weg werken, vanwege de status van de hogere baan. Maar het inlossen op het sociaal leven wordt niet in de calculatie opgenomen.

De forens maar ook zijn woonomgeving, de forensensteden, betalen de tol; armoedige sociale cohesie is het gevolg. In Almere is dit een van de factoren die de befaamde Almeerse stress veroorzaken. Inwoners van Almere ondervinden stress omdat zij ook wel voelen dat de uren die in de file worden doorgebracht eigenlijk met de kinderen hadden moeten doorgebracht. Pijnlijk zo iets. Een reden te meer om de economie in forensen steden te optimaliseren, en anderzins om optimale verbindingen met de werkgebieden te realiseren.

 

Immigranten starten meer dan 2 x keer zo vaak eigen bedrijf

Onder druk ontstaat creativiteit. Dat is een reden dat immigranten in een nieuw land maar ondernemer worden. Overleven door zelf een handel te beginnen. Ondernemerschap is veelal ook een culturele waarde in het land van herkomst. Immigranten zijn zo een zegen voor een actief economisch klimaat.

In de VS verscheen een onderzoek naar de cijfers aldaar. Het stelt mij altijd weer gerust, als ik negatieve verhalen hoor over de kosten van immigratie. De verholen benefits zijn immens. Zelfs als de bedrijven eerder faillieren zijn de kosten voor de maatschappij geringer dan de opbrengsten (zo herinner ik me een studie van ACE (Amsterdam Centre for Entrepreneurship).

In de wijkaanpak zien we gelukkig dat de economische paragraaf steeds dikker wordt. Sterker nog bj de bezuinigingen wordt ingespeeld op opkomend ondernemerschap. Zie de Volkskrant van 26 februari waar de gemeente Berkelland een aantal voorzieningen terugdraait in de verwachting dat burgers hun eigen zaak kunnen regelen. De bibliotheek gaat op zoek naar 'handel'. Naoberschap is daar het buzz word. Een eigen kracht en waarde die sterk samenhangt met ondernemerschap en 'zelf doen'.

Één ding is duidelijk: ondernemerschap vraagt creativiteit. En creativiteit ontstaat niet zonder druk.

Etnisch ondernemerschap anders bekeken

Ewald Engelen heeft altijd originele ideeen en standpunten. Onlangs werd hij geinaugureerd als bijzonder hoogleraar etnisch ondernemerschap. Maar wat hij te vertellen had viel het me toch een beetje tegen. De waarde van de etnisch ondernemer is daar, maar de overheid kan er eigenlijk niets aan doen.

Ontworteling als voordeel.

Ewald bekijkt het etnisch ondernemerschap vooral als een lokaal geworteld ondernemerschap. En dan is de meerwaarde eigenlijk maar beperkt, in ieder geval niet meer of minder dan normaal ondernemerschap. Ik zou het anders zien. Ik denk dat etnische ondernemers een heel bijzondere kwaliteit hebben die nog nauwelijks wordt gezien.

Ghana als voorbeeld

Ik denk dan aan bijvoorbeeld de Ghanezen in Amsterdam Zuidoost en Almere. Ongeveer 15.000 Ghanezen drijven handel, importeren, voegen waarde toe, hebben hun eigen lijnen met de Britse kolonie Ghanezen. De Nederlandse Ghanezen zijn relatief een grote kolonie. Een stepping stone voor de Britse op het vaste land.

Transnationale netwerken

Dit strategische belang wordt inmiddels ook gezien door de gemeente Almere. Zij organiseert inmiddels jaarlijks een Ghana-dag. Op die dag komen alle Ghanezen die iets met Ghane en Nederland hebben bij elkaar en wordt genetwerkt, handelsgedreven, nieuwe business gegenereerd. Het is natuurlijk de kunst om deze ethnische lijn, dit transnationale netwerk dikker te maken. Nederlandse en Ghaneze economie aan elkaar te verknopen. Banken erbij halen, nieuwe crossovers. Maar ook specifiek bijvoorbeeld tweetalig onderwijs kan hier aan verbonden worden.

Den Haag kan dit doen met de Hindoestaande en Indiase gemeenschap. Amstelveen met de Japanse gemeenschap etc etc.

Maar ook andere bevolkingsgroepen, meer nabij, kunnen interessant zijn. Nederland is proportioneel gezien sterker in internationale bevolkingsgroepen (in Berlijn wonen 3000 Nederlanders; in Almere wonen 3000 Duitsers). Met andere woorden: volop kansen om ook deze waarde van etnisch ondernemerschap en de netwerken te benutten.

Armoede bedreigt sociale cohesie, meer dan ras

Putman heeft een paar jaar geleden aangevoerd dat sociale cohesie bedreigd werd door multi-etnische samenstelling van wijken. In de UK is dat niet het geval, volgens onderzoekers die vandaag in Guardian stonden.

Ik moet zeggen dat ik het een geruststellend onderzoeksresultaat vind. Armoede kan je makkelijker bestrijden dan rassenverschillen. De uitdaging blijft enorm natuurlijk. Dus geen onderzoeksresultaat waardoor we het makkelijker zouden vinden als de wijken budgetten na 2011 werkelijk stoppen. Wel een aansproing om het sociale werk in de achterstandswijken voort te zetten en keihard te werken aan onderwijsachterstanden en werkgelegenheidsprojecten.

Miniclustertje voor een achterstandswijk

• Economisch clusterbeleid is wél van belang voor de achterstandswijk.

Dat kun je zien in een heel mooi project waaraan ik, Jeroen den Uyl, aan de wieg stond: het Amsterdam Sustainability Institute for Fashion and Fabrics. In deze video zie je precies wat het is: ondernemers die duurzame mode belangrijk vinden en zich willen vernieuwen, kennis opdoen. Onderlinge astemming plegen. De locatie voor dit instituut is bij het World Fashion Centre aan de 'foute' kant van de de A10 in Amsterdam NieuwWest.

• Minicluster

Als het project doorzet, ontstaat er in Amsterdam een netwerk van ondernemers, onderwijs en overheidsinstellingen die met elkaar duurzame mode een warm hart toe dragen. Een HBO instelling dicht bij de scholierendoelgroep in NieuwWest die mode belangrijk vinden. Dat kan inspiratie geven om een schoolcarriere te zoeken in die lijn. Het ROC in NieuwWest heeft al een mode-opleiding, dus die aansluiting zit er ook in.

• Cluster sluit aan op achterstandswijk

Hoge economische visie sluit op die manier aan bij de bestrijding van onderwijsachterstanden. Het gemak waarmee die project ontstond, geeft aan dat een minicluster in korte tijd (aanloop tijd was minder dan 1 jaar) gestart kan worden en met gestage bemoediging verder kan groeien.

• Gebiedsontwikkeling mode als kleurgever

ASIFF gaat zich vestigen op een locatie waar een corporatie en een projectontwikkelaar de duurzame mode graag gebruiken als bijzondere kleurgever. In mijn droom krijgen we daar een bagel and beans waar iedereen die er komt van nature praat over die laatste nieuwe biologische verf, of die nieuwe vorm van verpakkingen die natuurvriendelijk is.