In de wijk

Mijn FLOW moment 2009

Soms heb je het: een ideale opdrachtgever, een ideaal productieteam, een ideale voorbereiding, een magisch flowgevoel gedurende het moment supreme. Het klinkt allemaal erg hyper en toch was het dit voor mij. Ik, Jeroen den Uyl, werkte samen met mijn collega Irene Boersema en Sef van Ments aan een mooie conferentie waarin het stadsdeel Nieuw-West in Amsterdam zich voorbereidde op wat burgergericht werken moet zijn.

• Bijeenbrengen

Drie stadsdelen, drie culturen. In één dag kwamen de lijn- en wijk-mensen bij elkaar. Een doordachte opzet van de dag (DISC-model) bracht iedereen in de juiste stand. We hadden een mooie video laten maken met interviews van mensen die een speciale kijk op burgers en ambtenaren hebben. De dag eindigde in maximale luisterkwaliteit, waar de rationaliteit van de lijnmanager en de burgerichte werkenmanager elkaar tegen kwamen en elkaar snapten.

We hadden 2 weken voorbereidingstijd. Dankzij een top-opdrachtgeefster en een hecht productieteam gingen alle deelnemers na afloop van de dag bijna zingend naar huis.... (wie meer wil lezen: de casusbeschrijving)

Alle kleuren Fernandes

 

• Aansluiten op de belevingswereld van bewoners

Het succes van een sociaal programma als de Wijkaanpak valt of staat met het betrekken van bewoners. Participatie is maatwerk. Luister naar de bewoners en sluit aan op hun behoefte en wensen. In de afgelopen afgelopen maanden dat ik, Margriet Muis, in Amsterdam Zuidoost als participatiemakelaar een participatieaanpak ontwikkelde, was dat de belangrijkste les.

• Het moet anders, maar hoe?

Het zijn vaak dezelfde bewoners die zich inzetten voor hun buurt, zitting hebben in bewonerscommissies en brieven schrijven naar de Raad als zij het ergens niet mee eens zijn. Het bereiken van álle bewoners is lastig, zeker de moeilijk bereikbare doelgroepen als jongeren en vrouwen/moeders. Terwijl dit wél de ambitie is van de Wijkaanpakpartners, want zij willen dat alle bewoners aanspraak kunnen maken op het speciale budget voor bewonersinitiatieven. Dit zijn projecten bedacht én uitgevoerd voor bewoners.

Van bewoners vernam ik al snel dat het stadsdeel vaak bijeenkomsten organiseert op tijdsstippen die de ambtenarij het beste uitkomt: tijdens kantooruren. Terwijl bewoners juist de voorkeur geven aan de avond of het weekend.  Wat ik ook hoorde: “Jullie van het stadsdeel zetten altijd cola light en sinas neer, maar wij drinken altijd Fernandes!”.

 

Mijn conclusie was: Willen wij meer vertellen over bewonersinitiatieven, dan moet het anders. Met een van kritische bewoonster ben ik in gesprek gegaan. Want hoe moet het dan wél?

• De vrije hand aan de bewoner

We besloten samen te gaan werken aan een bijeenkomst voor moeders, met als doel: Vrouwen vertellen wat zij willen (doen) voor hun buurt of straat, en ik vertel als participatiemakelaar over het budget voor bewonersinitiatieven. De bewoonster, met een uitgebreid informeel netwerk in haar buurt, kreeg de vrije hand: in de locatie, de keuze: wel of geen eten of entertainment, de datum en de vraag: hoe gaan we mensen benaderen? Zij gaf aan wat het beste zou werken om veel vrouwen te bereiken. Samen ontwierpen we posters en ik hielp deze verspreiden in de wijk. De financiering kwam vanuit het stadsdeel. We besloten dat de moeders zouden samenkomen op voor een zondagmiddag na kerktijd .

• Samen streven naar een betere buurt

De bewuste zondag zat het zaaltje vol met zo’n 60 vrouwen, waaronder voor mij veel nieuwe gezichten! Ook een aantal bekende vrouwen zag ik plaatsnemen op een stoel, ook degene met kritische geluiden richting de ambtenaren. Spannend! Een aantal vrouwen was al bezig met een bewonersinitiatief en vertelde meer over hun project. Ik lichtte vervolgens de werkwijze rondom de subsidie voor de bewonersprojecten toe. En gaf aan dat zij vrijblijvend met mij als participatiemakelaar in gesprek konden gaan, om van hun idee ook echt een project te maken. De sfeer was constructief, vrouwen zaten vol ideeën voor hun buurt. Door de bijeenkomst kwamen zij ook in contact met andere moeders die samen wilden werken. Welgeteld 32 ideeën werden geopperd, waarvan een aantal al rijp voor de uitvoering. Sommige vrouwen willen bijvoorbeeld gezondheidswandelingen organiseren voor moeders en kinderen. Of een busuitje organiseren voor de oudere buurtbewoners.

• Succesfactoren

Met de moeders evalueerde ik de bijeenkomst. Daar kwamen de volgende succesfactoren uit naar voren:

• Maatwerk is mogelijk als je een sleutelfiguur laat mee-organiseren

• Deze sleutelfiguur creëert draagvlak voor de bijeenkomst en bereikt nieuwe bewoners

• Een bijeenkomst gericht op één specifieke doelgroep schept een vertrouwde omgeving voor aanwezigen. Dat verhoogt de opkomst én het aantal goede ideeën

• Maatwerk maakt dat aanwezigen zich serieus genomen voelen in hun wensen en ideeën. Dit resulteert in een constructieve en positieve sfeer

• Tijdens de bijeenkomst ontstaat samenwerking tussen bewoners.

Als je bewoners ziet als een gelijkwaardige partner snijdt het mes van twee kanten: er worden meer bewoners betrokken bij het beleid en bewoners voelen zich gesteund in hun betrokkenheid voor de buurt.

Wijkgericht werken in Schiedam

Tot aan de zomer gaf Hetty van Grootel vanuit Twynstra Gudde ad interim leiding aan de afdeling wijkontwikkeling in de gemeente Schiedam. Haar schets geeft aan waar het bij wijkontwikkeling steeds omdraait. Je moet midden in de wereld staan, je pappenheimers (de burgers) goed kennen, en je interne pappenheimers ook. Als je goed met burgers bent, vraagt dat een hele grote inspanning om te zorgen dat je eigen organisatie ook kan leveren wat de burger wil en de eigen afdelingen en diensten niet vanuit de eigen ratio en routine gewoon doorgaan met oude vertrouwde productie.

Haar uitspraak werd ook weer bevestigd tijdens de start van het praktijk leernetwerk WIJKEN op 22 juni. Toen schreef een wijkontwikkelaar het als volgt op "als je buiten resultaat wil halen moet je binnen 5 x zo hard werken".

Ik, Jeroen den Uyl, word daar toch eigenlijk niet blij van. Wat is het niet een beetje ironisch dat juist de mensen die goed kunnen aansluiten bij wat burgers willen, veel van hun tijd moeten stoppen in wat de backoffice moet doen en laten?

Het is daarom zo goed als de afdeling wijkontwikkeling of hoe hij ook in diverse gemeenten mag heten, goed gepositioneerd is en een effectieve lijn heeft naar de afdelingen en diensten. Structuur helpt, cultuur ook; de twee gaan samen. Sterker nog, hier is meer over te zeggen, maar dat voor een andere keer.

Hiërarchie voor vrijheid

• Strengheid schept vrijheid.

Een zenmeester start elke ochtend om haf 7 uur precies zijn meditatieles. De leerlingen, volwassen mensen die een week de diepte in gaan, halen het niet in hun hoofd om een halve minuut te laat te komen. Zij komen op tijd uit eigen vrije wil. Zij kiezen voor de authoriteit van de zenmeester, zonder dat deze er zelf om vroeg. Hij dwingt de facto een hiërarchie af die gebaseerd is op respect. Het is die 'strengheid' die de mediteerders de vrijheid geeft zich veilig en geaccepteerd te voelen. In die oordeel-loze ruimte kan een ieder zijn eigen ontwikkeling doormaken.  

• Eer en waardeer de professionals die met onze jongeren werken.

Ik, Jeroen den Uyl, sprak Wim Ponsen, sinds een jaar aangesteld als directeur van een van de zwakkere basisscholen in Amsterdam Nieuw-West. Voor het programmabureau KoersNieuwWest in Amsterdam organiseer ik sinds 2008 "eer en waardeer" bijeenkomsten. Dit zijn bijeenkomsten voor leraren en jongerenwerkers. Dit seizoen verkennen we de omgang met culturele identiteit en mentaliteit van de jongeren. Met Wim Ponsen sprak ik over de manier waarop hij met de ouders de culturele bruggen slecht. Hij gaat dat op een volgende keer aan het formidabele "eer en waardeer" netwerk vertellen.

• De anders als mensch.

Ik raakte diep onder de indruk van de manier van werken van Wim. Wim vertelde me het verhaal over de zenmeester, omdat we spraken over de verhouding tussen de professionals, de leraar en de leerling of de ouders. Er is zeer grote hiërarchie aanwezig, maar deze is niet gebaseerd op macht, maar op respect. Een van de belangrijkste regels van Wim is dat we rustig over de gang lopen en niet hard praten. Wim vertelde me dat hij van de leraren de opmerking krijgt dat als hij over de gang loopt de leerlingen en ouders (en leraren zelf) stiller zijn. Maar Wim hoeft dat eigenlijk nooit te vragen, het gebeurt gewoon. Een ander voorbeeld was dat een ouder hem in gebrekkig nederlands vertelde Wim te waarderen. "Waarom dan?" "Omdat u mij aankijkt als we elkaar begroeten". Hier kwamen we op het thema Mensch met CH. Dat in wezen eerst de erkenning moet plaatsvinden dat de ander een mens is en dat dan de 'vertaalslag' mag plaatsvinden in 'ouder', 'leerling' of 'leraar'. De zenmeester heb je daar dan wel voor nodig, want om de ander als mensch te kunnen zien is het nodig ook jezelf als mensch te zien.

• Het slechten van de brug.

Het slechten van een brug, tussen individuen, tussen verschillende culturen, tussen relaties met leerling, ouders, straat en school. De afstanden worden overbrugd door te erkennen dat de ander een mensch is net zo goed als je zelf!

10 jaar Europese subsidies voor de wijk

Afgelopen donderdag nam ik, Jeroen den Uyl, deel aan de conferentie Great Amsterdam Initiatives. Deze conferentie markeerde de afronding van de drie Europese programma's voor sociaal economische wijkvernieuwing (Doelstelling 2 en Urban 2) in Amsterdam. In 2000 was ik als ambtelijk opdrachtgever verantwoordelijk om dat Europese geld te organiseren. Vier diensten die co-financiering moesten leveren en die moesten vol uit mee willen doen. Negen stadsdelen die per gebied moesten samenwerken, zelf ook co-financiering moesten leveren en een gezamenlijk programma moesten maken.

• Ik wens u veel Europees budget.

U kent vast de Joodse verwensing 'Ik wens u veel personeel'. Als u ooit Europees geld moet organiseren en moet zorgen dat het ook uitgegeven kan worden, dan kent u vast de overtreffende trap van dat gezegde: 'Ik wens u veel Europees budget'.

Tijdens de conferentie gingen we op locatiebezoek (technisch weer!). Ik zag enthousiaste projectleiders die de afgelopen jaren stug door werkten om het bijzondere Europese budget in te zetten. De Dappermarkt, een Brede School, een Veiligheidsproject voor winkelgebied, een Multifunctioneel centrum midden in de Indische Buurt, Winkelstraatmanagement, een Vrouwenempowerment centrum (met de prachtige titel Vrouwen Ontdekken Nieuwe Kansen - VONK; een mooi acroniem waar Europa van smult).

• Voor een goed project is altijd geld.

Kinderopvang is een subsidiabel object, maar dan moet je het wel zien als facilitator van  arbeidsparticipatie. De Brede School waar het deel van uit maakt, werd gefinancierd uit vele potjes, die bij elkaar gelegd werden. Botje bij botje zeggen ze dan in Suriname. De slimme labelling van de Brede School zorgde ervoor dat de moeilijkste kosten die niet in die potjes pasten, uit het Doelstelling 2 geld geregeld konden worden. De projectleider, Paul Kleyn, was er vol voor gegaan. Voor een goed idee, is altijd wel geld te regelen.

• Placemaking in the making.

Een andere enthousiasteling is Peter Groenendaal. Hij doet de Dappermarkt. Europees geld is voor hem klein bier. Zijn uitzonderlijke passie voor de Dappermarkt, uitgeroepen als de beste markt van Nederland, vertaalt zich in allerlei zijprodukten. Deze zijprodukten maken dat er straks veel meer is dan een markt, maar een plek, een magische trekkracht naar deze plek. De Dappermarkt krijgt zo andere levens. Er komt een speciaal Dapperbier; er is al een Dapperfiets (gele fietsen die worden verhuurd); er zijn Free Cards die door Amsterdammers worden verstuurd naar New Yorkers, om hen te vertellen dat ze hun boodschappen op de Dappermarkt moeten doen. Er komt een watertaxi service tussen alle markten in Amsterdam. En tot slot komt er een drijvende markt. Peter initieerde het idee van de drijvende markt voor het winkelcentrum Brazilië dat ook in zijn stadsdeel ligt.

Deze drijvende markt zal -als de besluitvorming goed loopt- gerealiseerd worden bij dat winkelcentrum. Ik ben inmiddels via Twynstra Gudde als procesmanager verantwoordelijk voor de revitalisering van dat winkelcentrum. En zo is de cirkel rond. 10 jaar Europese subsidies voor de wijk: dat voelt als thuis komen!

Recycling van Europees stedenbeleid

Aanpak van de wijk uit één hand.

 

Binnenkort bezoek ik, Jeroen den Uyl, weer het Weense Grätzelmanagement. In Wenen heeft men wijkbeheer, wijkvernieuwing, sociaal, economisch en fysiek in één hand georganiseerd. Ik was daar 5 jaar geleden en toen had een professor van de Weense Universiteit, Jens Dangschat, het grätzelmanagement aan de gemeente voorgesteld. In een paar Bezirken (ook in Wenen zijn deelgemeenten) werd een voorpost ingesteld van plannenmakers die de wijkvernieuwing aanpakten met de bewoners.

 

Geen glossy folder!

 

Ik herinner me nog de mooie vale folder met slechts één drukkleur, goedkoop gedrukt. Een A4-tje dat in drie delen was gevouwen net als die vale pizzeria-folders die u (als u in een niet te sjieke buurt woont tenminste) ook wel in de postbus aantreft. Daar was over nagedacht. Een glossy folder zouden de bewoners niet lezen..;-)

 

Inspiratie voor Geuzenveld.

 

Rob van Veelen, destijds ambtenaar in stadsdeel Geuzenveld, was daar ook en was zo enthousiast dat hij ter plekke besloot mee te doen in een Europees project Poseidon. Hij toerde langs Genua, Londen, Stockholm en Wenen. Zelf had hij een project WIJKweb dat hij vulde met alle ideeen die hij tegenkwam.

 

In alle steden deed hij inspiratie op. In Genua moest in een valei de economische neergang gestopt worden. De burgers werd gevraagd wat ze zelf zouden willen en kunnen. Het leidde er toe dat daar een vismuseum kwam en een nieuw toeristische trekker van de grond kwam. In Londen stuitte Rob op het leiderschap van de communityworker, de manier waarop het inspelen op wat burgers willen tot in de diepste genen van deze medewerkers zichtbaar was. Die energie, die hem zelf overigens ook niet vreemd is, zette hij centraal in zijn eigen project.

 

Europese praktijken gerecycled.

 

Op die manier gaf een Europees programma (deze keer interreg III C) een maximaal vernieuwd effect op de ontwikkeling in Geuzenveld. En andersom werd er ook van Geuzenveld geleerd. WIJKweb werd de kern van het Poseidon-netwerk dat ik samen met Rob startte. Het werd opgepikt door In-Axis en anderen die zich in burgerinitiateven bekwamen. Deze reclycling van kennis werkt!

De kieren van een integraal project.

Podium Mozaïek in een oude kerk uit 1925, betonbouw. Op een markant punt in een knik van de Bos en Lommerweg in Amsterdam. Jaren stond het leeg, jaren hebben de twee onverstoorbare broers Yurdakul getrokken om deze kerk een nieuw leven te geven. Ze hadden een plan dat veel van alles had; een multifunctioneel centrum, huisarten onder een dak, bedrijfsruimten, een cultureel podium, een restaurant en waarschijnlijk vergeet ik nog iets.. het zat allemaal in het plan... Hartstikke mooi zult u denken, maar vanuit bureaucratisch oogpunt was het killing.

Van loket naar loket.

De Yurdakuls sleepten hun project van loket naar loket; hun plan ging van Economische Zaken (waar ik, Jeroen den Uyl, toen werkte als hoofd van de afdeling die de realisatie van kleinschalige bedrijfsruimten subsidieerde), naar Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling waar ze het (multi-)culturele aspect van het plan probeerden te laten eigenen, naar de GGD voor de realisatie van een huisartsenpost, naar het stadsdeel Bos en Lommer dat natuurlijk erg blij was van dit plan maar de middelen ontbeerde, naar een corporatie die mogelijk gelet op haar vastgoedbezit belang had in dit plan en de kerk wellicht van het Bisdom zou willen kopen. Ik vergeet waarschijnlijk minimaal 5 andere instanties die ook mogelijk belang hadden in het plan.

Niemand zei volmondig JA.

Geen enkele benaderde instantie wilde volmondig JA zeggen. De mix van functies gaf veel sjeu aan het plan en iedere instantie wilde ook wel, maar tegelijkertijd was iedere instantie gedwongen te kijken, what's in it for me? Het specifieke eigen belang vergt dat alleen de onderdelen van het plan die dat eigen belang dienen, kunnen worden verantwoord. De meerwaarde van het plan als geheel zelf, was misschien wel daar, maar die meerwaarde past maar nauwelijks in de subsidievoorwaarden.

Economische zaken wordt afgerekend in het convenant Grotestedenbeleid op de realisatie van vierkante meters bedrijfsruimten. Plannen die dit doel omonstotelijk realiseren krijgen dan voorrang op een plan als Podium Mozaïek. En zoiets geldt ook voor de GGD en de AWBZ; voor hen gelden de reguliere standaard vergoedingen voor huisvesting en zijn de tussenruimtes net 'vergoedbaar'.

Multifunctionele of integrale plannen hebben het moeilijk!

Op die manier zou het project nooit gerealiseerd kunnen worden. En deze manier van denken en handelen zie je vaker in multifunctionele voorzieningen en integrale plannen. Ieder doet een stukje van de koek, maar tussen elk partje zie je grote kieren. Elke organisatie kiest als het er op aankomt voor strikt geformuleerd eigen belang. Als het spannend wordt, zie je dat beperkte eigen belang sterker worden en trekken deze organisaties zich nog verder terug uit projecten als Podium Mozaïek. Dat zijn de excentrische krachten van de bureaucratie.

Een redding: Europees geld.

Vanuit Economische Zaken Amsterdam, was ik gelukkig ook nog verantwoordelijk voor de toedeling van cofinancieringsmiddelen voor het Urban 2 programma. Dat Europese geld is niet echt van een van de diensten en andere organisaties. Het paste dus precies en vulde alle gaten tussen de verschillende taartpunten op. Het Europese geld vormde zo slack-money. Natuurlijk kun je ook op andere manieren zorgen dat partijen geen kieren laten. Ik denk dan aan gezamenlijke visievorming, leiderschap, en mutual gains aanpak. Daarover in een volgend blogberichtje meer.

Maar het Europese geld heeft onomstotelijk bijgedragen tot een prachtig resultaat!

De ruimte van de frontlinie-professional.

Ik was getuige van een bijzonder staaltje vakmanschap in de frontlinie en het werd me duidelijk hoeveel ruimte een uitvoerder nodig heeft van de bureaucratie, van de institutie waar hij werkte. Het was op een eenzame dag tussen kerst en oudejaarsdag.

Naakte vrouw.  Diagnose functioneel bijstellen!

Het ging om een GGD-arts, die een telefoontje kreeg van een huisarts. Hij had een man aan de balie die zijn moeder moest 'onderbrengen'. Ze was in de war en kleedde zich uit en stond de hele dag naakt in haar huis; en ze was totaal niet aanspreekbaar. Ze moest opgenomen worden. Maar er was een probleem; waar waren nog noodplaatsen bij de crisisopvang? De GGD-arts ging zoeken. Hij belde naar de ene en de andere opvang, de eerste was bedoeld voor psychiatrische patiënten en weer voor een ander type patiënten. Er bleek bij één instelling nog ruimte te zijn, maar de diagnose van de moeder sloot daar niet op aan. En toen zag ik iets dat misschien niet mag of zou mogen, maar het was toch goed. De diagnose van de moeder werd bijgesteld en zo kon ze toch worden ondergebracht in de crisisopvang.

Integere afwijking van de regels.

Wat me opviel is dat de afweging heel integer plaatsvond. De regels werden zonder blikken of blozen overtreden. Het is onmogelijk om dergelijke dienstdoende uitvoerders in de frontlinie in regels te vatten of via bestuur of management op toe te zien.

Mij werd duidelijk dat in die uitvoering de inborst en integriteit boven komt. Dat zit niet in het diploma of living by the rules, maar het sturen op inzicht en wijsheid. Door sterk te sturen op deze kwaliteiten kan een professional in staat worden gesteld elke dag dergelijke besluiten te nemen. Je kan deze kwaliteiten helpen en versterken door peer review en door sterk management dat de ruimte geeft. Dat management kan de drang om protocollen en regels vast te stellen tegen houden en juist de professional de ruimte te laten houden. In Binnenlands Bestuur las ik een vergelijkbare inzet van Erik Gerritsen. Erik Gerritsen, voormalig gemeentesecretaris van de gemeente Amsterdam, is nu directeur van de Bureau Jeugdzorg in de Amsterdamse stadsregio. Bureau Jeugdzorg zat in het verdomhoekje, en hij heeft gemerkt hoe moe de professionals zijn van alle regels en van het daarin vervatte wantrouwen in hun professionaliteit.

Professionele ruimte innemen is moeilijk!

Het is niet iedereen gegeven deze professionele ruimte in te nemen. Uitvoerders die voorheen in regels gekluisterd waren maar door deregulering meer als de GGD-arts moeten aan werken, hebben last van die vrijheid; ze kunnen dat niet zomaar aan. Een verandering van de organisatie om uitvoerders meer ruimte te geven, zoals in de wijkaanpak wenselijk is, vraagt nog een culturele omslag van jewelste. Het vraagt vertrouwen:

- in je eigen beoordelingsvermogen.

- Vertrouwen in je vermogen om zonder regels en boekjes te raadplegen beslissingen te nemen.

- Vertouwen in dat als jouw besluit fout bleek uit te pakken, je steun krijgt van je chef en dus mag leren van je fouten.

Frontlinie-werkers die ruimte krijgen waar ze dat eerst niet hadden, vraagt actieve selectie aan de poort en goede begeleiding op vertrouwen in jezelf in het eigen beoordelingsvermogen en de steun van de chef.

Burgerinitiatieven stranden in bureaucratische molens!

Gemeenten raadplegen steeds vaker de burger voor hun beleid. Maar het grootste obstakel voor die geslaagde samenwerking zijn de overheden zelf. Ambtenaren nemen het burgerinitiatief over van de burger over of het initiatief strand in de bureaucratische molen. Meryem Kilic onderzocht de burgerparticipatie bij gemeenten. Haar artikel treft u hier aan.

Integratie door niet te mengen

Het afgelopen jaar nam ik, Irene Boersema, adviseur, als observant van een evaluatieonderzoek deel aan een aantal activiteiten voor bewoners van een krachtwijk om te achterhalen of de wijkaanpak bewoners helpt hun leven te verbeteren en meer met elkaar in contact te komen. Mijn belangrijkste vragen waren: worden de wijkbewoners er echt beter van of zijn het vooral mooie projecten op papier en laat de praktijk een ander beeld zien?

Deze vragen zijn alleen goed te beantwoorden door de wijk in te gaan, met bewoners te spreken en activiteiten te bezoeken….Het bevorderen van integratie en zelfredzaamheid gaat niet altijd hand in hand

Zo bezocht ik een keer een cursus opvoedingsondersteuning aan jonge Turkse moeders met een kwetsbare sociale positie: weinig inkomen, alleenstaand en een slechte Nederlandse taalbeheersing.