In de wijk

Gezinnen aan de rand; mannen alleen in het centrum

CBS heeft nieuwe gegevens nu mooi gekoppeld aan kaarten. Met een druk op de knop weten we waar de gezinnen worden en waar de alleenstaanden. Almere is uiterst kinderrijk, maar in het centrum en in het oudere Almere Haven zie je de alleengaanden toch terugkomen. Zo zie je de nuances. Mannen zien we in het Centrum van Amsterdam wonen. Vrouwen toch vooral in Amsterdam Zuid.

• Visuele kracht

Deze informatie geeft inzichtelijk waar bepaalde behoeften zijn. Deze kennis is meestal ook al wel aanwezig in gemeenten en andere maatschappelijke instellingen, maar het kan toch ook door de visuele kracht meer accent krijgen.

• Inzicht in verandervoorkeur

Gelet op de beperkte middelen die voor de voorzieningen in wijken beschikbaar zijn, is het verstandig deze gegevens goed te gebruiken. De effectiviteit van de inzet neemt nog verder toe als de gemeente en de andere instellingen zich bewust zijn van de taal van de bewoners. Daarmee bedoel ik niet de (niet-)westerse moedertaal die de bewoners bij voorkeur spreken, maar de verandertaal. Wat is de taal waarop deze bewoners in actie komen? De taal die ze begrijpen, die hen aanspreekt.

In een onderzoek heeft Twynstra Gudde en Motivaction de burgerschapsstijlen van wijkbewoners gekoppeld aan de veranderkleuren.   

Een veranderkleur is een typering van mensen in de wijze waarop men mee gaat met iets iets nieuws. Hoe men tegen het leven kijkt en omgaat met veranderingen. Voor de organisatiesadviseurs zijn de veranderkleuren gefundenes fressen. Voor de wijkaanpakkers nog veel minder. Het onderzoek bracht naar voren dat bewoners in achterstandswijken vooral blauw en rood zijn.

Blauw: heldere, duidelijke taken en verantwoordelijkheden en benoemde resultaten, gestructureerd

Rood: appelerend op eigen belang, directe causale reactie, winnen, prikkelen

Percepties van burgers wat de problemen zijn, ergernissen en  redenen voor afhaken. Burgerparticipatie, communicatie naar burgers, inzet van middelen, oproepen voor betrokkenheid: het kan zoveel effectiever als we de inzet koppelen aan de kleurenvoorkeur van burgers en aan hun burgerschapsstijl.

• Kennis is geld

Gegevens: kennis van het type burger, vermogen, burgelijke staat, man, vrouw, burgerschapsstijl en veranderbereidheid. Het zijn de werktuigen voor een spaarzame overheid, een spaarzame corporatie of welzijnsinstelling. Minder doen, en anders doen; verhogen de effectiviteit! In een tijd van bezuinigen is een investering in deze kennis en een goede toepassing ervan al snel rendabel.

Burgers vangen bezuinigingen op: vergt missie

Zijn we iets opgeschoten? In 2010 schreef ik met Menno van Vliet van de gemeente Almere een stuk voor  www.gemeente.nu.

• Zonder visie kaalslag

Portee van dat verhaal is: Als de overheid geen visie heeft op de vitaliteit van burgers zijn de bezuinigingen die aanstaande zijn eenvoudigweg slechts een grote kaalslag. Het gaat om slim terugtrekken en het veld vitaliseren. Nu zijn we 1,5 jaar verder en zien we dat de overheid het ook doet?

• Rijk heeft geen visie: bezuinigingen staan voorop

Bij de rijksoverheid zie ik geen visie. Ingezette wijkaanak wordt alweer teruggedraaid, verwachtingen die gewekt werden met wijkbudgetten, kunnen nu niet meer waargemaakt worden. Nog los van de vraag of het handig is extra geld voor wijken/ bewoners vrij te maken, dergelijke wisselkoersen maken het contact tussen overheid en de wijk er niet makkelijker op. Er wordt wel gesproken over de civil society, Camerons Ideoloog wordt er voor naar nederland gehaald, maar de bezuinigingen worden zonder 'slack' in gevoerd. De gekorte Jeugdzorg komt bij gemeenten en ik zie daar heel veel gemeenten mee worstelen; op welke wijze ze dat zullen doen. Hoe creeren zij een civil society die het pedagogisch klimaat versterkt?

Bij de Wet werken naar vermogen en passend onderwijs en de decentralisatie van de AWBZ is het niet anders. De rijksoverheid zou de gemeenten kunnen ondersteunen om het veld, de maatschappij, in staat te stellen taken op te pakken waar de overheid besluiten moet met minder te werken en zich deels terug te trekken. Geen cold turkey, maar een effectieve invoegstrook.

• Gemeenten zitten in spagaat

Gemeenten werken allemaal op eigen wijze naar een civil society. De motieven veschillen: bezuinigen is een feit, daar komen we niet om heen. Maar ideologie is ook en nog steeds een sterke drijver. Veel participatiemakelaars, procesmanagers geven in de gesprekken die ik met hen voer, aan dat ze moeite hebben om participatie te bevorderen terwijl de overheid taken vermindert (afbreekt). Toch zijn er steeds meer gemeenten bezig zich drastisch te herorienteren. De burger moet aan het stuur.

• Progressie in de afgelopen 2 jaar

In de afgelopen 2 jaar hebben we ruim 12 gemeenten begeleid bij hun ambities om burgers aan het stuur te zetten. Daarnaast hebben we Leiders in de wijkaanpak en Leiders die verschil maken geholpen hun ambities te formleren. Ook zij proberen zich los te maken uit het systeem.

• Favoriet instrument: Theory U

Daarnaast begeleiden we in grotere opdrachten gemeenten en welzijnsinstellingen in het omdraaien van de pyramide. Een echte doorbraak is moeilijk en vergt een lange adem. Het is niet anders. Het systeem is heel sterk en als je burgers echt aan het stuur wilt zetten ben je bezig een social change te realiseren die niet anders dan diepe systemische interventies vergt. Mijn geliefde instrument is Theory-U omdat dit enerzijds heldere fases hanteert en anderzijds heel open is: het staat open voor wat de toekomst: een vitale civil society ons brengen zal.

• Saldo

Mijn ambitie om burgers aan het stuur te zetten is hoog en tegelijkertijd is de werkelijkheid weerbarstig. Al sinds 1991 (toen ik voor Ien Dales werkte aan de sociale vernieuwing) ben ik door het vraagstuk gefacineerd. De afgelopen 2 jaar zijn er mooie stappen gezet. Ik ga nog even door!

De pers is onderdeel van het probleem

De pers is de horzel op het politieke systeem. Het is er mee verbonden en de politiek is er van afhankelijk. Een symbiotische verbinding.

Eerder vertelde ik over de cirkel van ellende. In deze cirkel houden raadsleden, wethouders, directeuren, ambtenaren en de burger elkaar in de greep. Ik wil nu inzoomen op een speficiek onderdeel: de relatie tussen raadsleden, wethouders en burgers. Deze drie hebben een bijzondere relatie.

• Het begint met de raadsleden.

Femke Halsema kon, zo vertelde ze aan het #NRC, pas een half jaar na haar afscheid uit de politiek de krant zonder stress openen. Tijdens haar politieke bestaan vreesde ze elke dag de krant. Stond er wat dat een relletje kon worden? Waren er feiten waar ze direct actie op moest ondernemen? Deze afhankelijkheid, de pers als werkbrief verschaffer, de pers als dagindeler, het was haar weerzin..

Zelf was ik, jaren gelden alweer, fractievoorzitter. Toen was ik ook zeer gevoelig hoe mijn partij in de pers naar voren kwam. Ik zocht naar mogelijkheden om in de krant te komen, om zaken te politiseren. Ik moet toegeven, het waren ook issues die leuk waren voor het debat en het spel met de andere fracties en wethouders. Het had weinig te maken met wat burgers vonden. De pers was het element in de kaasstolp tussen wat de kaderleden van mijn partij lazen, wat de elite van de burgers lazen, van wat de politici onderling lazen. De pers hield me vast in de kaasstolp. Ik dacht dat het makkelijk was je eigen plan te trekken, maar deze kracht onderschatte ik.

• De wethouder

Het profiel van een wethouder wordt voor een belangrijk deel gemaakt in de pers. De pers en de wethouders weten dat. De aandacht die inhuis wordt besteed aan hoe het overkomt, wat de storyline moet zijn, wat de sweeping statements zijn, kan er anders niet door worden verklaard. Ik kom regelmatig mannetjesmakers tegen. Overigens er is nog altijd veel schroom voor het feit dat dit zo is. Er wordt liever niet over gesproken.

• De pers

Joris Luyendijk openbaarde laatst nog eens dat wat iedereen weet: Journalisten, redacties kunnen niet zonder een uitstekende relatie met de bestuurders. Het is geven en nemen. Een goed verhaal ontstaat echt niet alleen maar door onderzoeksjournalistiek, daar is veel te weinig geld voor in de uitgeversbranche. Er wordt actief de bal rondgespeeld, lekken, spinnen, uitbouwen. Wie de inside werled hiervan wil snappen: men leze Spin Cycle van Howard Kurtz.

• Liefde en haat

De relatie tot politieke bestuurders en de pers is een iets andere dan die in de cirkel van ellende. Het gaat niet zo zeer om wantrouwen alleen. Het gaat eerder over wantrouwen en vertrouwen. Er zit een dubbelheid in: pers heeft politiek nodig en andersom. Het is haat en liefde tegelijk. Het is een helse verhouding want de pers versterkt patronen van wantrouwen in de cirkel van elleende, meer dan dat het die mitigeert.

Op die manier is de pers een 'agitator van het huidige systeem'.

• Pers versterkt de negatieve zaken en vergroot wantrouwen

De pers is een versterker van een intrinsiek element in de cirkel van ellende: het wantrouwen van politiek in bestuurders, van burgers in politiek en overheid in het algemeen. Versterker is een neutraal woord: de pers zou ook goede zaken kunnen versterken en uitvergroten. Alleen, dat zie ik niet vaak en dat ligt volgens mij echt niet alleen aan het feit dat de politek alleen maar negatieve aanleidingen voor de pers genereren.

• Doorbraak: pers moet meeveranderen

In de werkelijkheid van de taaie vraagstukken, zoals de daadwerkelijke behoefte om burgers aan het stuur te zetten, komen we het systeem als hardnekkig monster tegen. De neiging is om het systeem als een beperkt geheel te beschouwen, zoals de hiervoor aangegeven cirkel van ellende. Maar de pers speelt een eigen rol in dat systeem. Ook op andere onderdelen zijn er 'derden' die een rol spelen in het systeem (denk aan instellingen, ondernemers, buurtgroepen) en ook zij moeten in de verandering een rol spelen.

In het kader van burgers aan het stuur komen we steeds nieuwe raakvlakken van het systeem tegen. De pers hoort er bij!

Gemengde wijken: dat is niet genoeg..

• Woningen mengen helpt niet; net zo min als hoger opgeleide allochtonen

Eerder heb ik mijn twijfels geuit bij gemengde wijken. Het mengen van dure en goedkope woningen helpt niet. Duyvendak en anderen toonden dit aan. Met dank aan Anja Vink die het rondtwitterde stuit ik op een NWO-gefinancierd onderzoek dat het nog erger lijkt te maken. Ook een wijk met hoger opgeleide allochtonen schrikt nog af als de meerderheid van die wijk zwart is.

• Ethische component in wijkkeuze domineert
 

Marieke van Londen, de NWO-onderzoekster, concludeert dat de etnische component zwaarder weegt dat het niveau van de opleiding die de bewoners genoten hebben. Dat komt vast overeen met uw en mijn voorgevoel. Maar het maakt me toch een beetje triest.

• Mensen mengen niet. Zij sluiten zich af en worden afgesloten

Twee recentelijke opmerkingen van een collega en een veldwerker maken dat ik me onrustig voel..

• Gemengde generatie weet meer van Nederlandse cultuur

Mijn collega organisatie-adviseur is van Turkse afkomst. Zij vertelde dat ze een familieweekend had gehad. De hele familie, neven en nichten waren bij elkaar en ze speelden (zoals wel vaker) 'Ik Hou van Holland'. Ze vertelde mij:

Mijn eigen generatie, veertigers, konden de vragen over de Hollandse gewoontes en geschiedenis veel beter beantwoorden! Haar neefjes en nichtjes van rond de twintig konden dat veel minder. Nog erger: de spelling van die Hollandse woorden ging hen veel minder goed af!

Mijn collega komt uit Rotterdam van het Noordereiland. Ze herinnerde dat ze als kind niet in een compleet zwarte klas zat, er was een gezonde menging. Dat gold helaas niet voor haar neven en nichten.. Ook op straat was er in haar tijd veel interactie met Nederlandse kinderen.

• PLINT of DIJK zijn onbekende begrippen in een Havo/Atheneumklas

Een andere verhaal hoorde ik van een conrector van een VO-school in Amsterdam NieuwWest. Hij vertelde me dat er steeds meer kinderen op school komen die wel aan de cito-scores zijn gekomen, maar verder heel weinig hebben van algemeen bekende begrippen.

Het woord 'plint' is hen vreemd. Het woord 'dijk' ook. En ook zien we steeds meer meisjes in lange zwarten gewaden. Die sturen we terug hoor, in ons reglement staat tenslotte dat 'kinderen zich passend moeten kleden, naar de beoordeling van de rector' .Daar maken we dan gewoon gebruik van en dan komen ze terug in normale kleding.

• Religieuze intolerantie neemt toe

Een ander pijnlijk punt noemde hij. Toenemende religieuze intolerantie. Tijdens de ramadan slaan jongens bij andere jongens die eten het brood uit de handen. Misschien nog erger: er zijn leraressen die tot dusver zonder hoofddoek lesgaven, maar nu zoveel druk voelen dat zij met hoofddoek lesgeven. Er zijn nauwelijks leraressen te vinden die deze druk weten te weerstaan. De conrector vertelde me het gelaten. Hij wist niet hoe hij dit moest keren.

• Wat nu?

Als mengen niet helpt. Als we het desastreuze effect van ontmenging op ons laten inwerken. Als we ook oog hebben voor andere invloeden op de ontmengde wijken zoals beeldvorming in de pers en politiek, wat moeten we dan doen?

Ik denk aan indringende sociale veranderingen die breder gaan dan een school. Die een hele wijk betreffen. Waar de bewoners, ondernemers en alle andere instellingen in een diepgaand sociaal veranderingsproces zich uit het zelfversterkende vraagstuk halen. Deze vragen kunnen naar mijn mening wel worden aangepakt als we enerzijds ons verleden kunnen loslaten en anderzijds onze beste toekomstige potentieel weten te ontsluiten.

In een volgende blog zal ik een een schets van die sociale verandering geven. Stay tuned...!

Netwerk beantwoordt de scherpste vragen

In dit blog schrijf ik regelmatig over de kracht van het netwerk.

In een recente opdracht, een experiment met een schoolbestuur, bekijken we hoe de school de kracht van de ouders en de bedrijven waar die ouders werken, kan ontsluiten. Dit maatschappelijke netwerk heeft veel te geven maar het is er vaak zelden voor op aangesproken. De wil om bij te dragen is immens. Clay Shirky vertelt er overtuigend over; hij noemt het cognitief surplus. Ik denk dat deze term niet de lading goed genoeg dekt, omdat het niet alleen om cognitief surplus gaat, maar ook meer; een diepere laag: van betekenis zijn.

Van dit experiment is veel meer te vertellen, zoals de noodzaak van de school om zich werkelijk open te stellen voor de geefkracht van de school. Daarover later in dit blog vast meer. Een ander wetenswaardig feit dat we konden waarnemen is de werking van het netwerk.

• Hoe specifieker de vraag des te helderder het antwoord.

Een van de scholen waar we het experiment uitvoerden stelde enkele hele specifieke vragen. De directie wilde alleen hulp voor:

• ICT
• Personeelsbeleid
• Promotie

De ouders werden gevraagd om hun kennis en kunde in te zetten op deze aspecten. Elk schoolhoofd heeft zijn handen vol aan onderwijs geven en heeft helemaal niet primair benul van deze PIOFACH taken.. Het schoolhoofd wilde geen ondersteuning in de klas, wat de andere scholen juist wel wilden. Ouders en bedrijven die de schooldag verlengen door over hun werk, hun passie of hobby te vertellen en de kinderen daar in mee te nemen. Nee, hier ging het over andere hulp en ondersteuning. Maar ook over deze aspecten werd het netwerk 'helder'.  

De oogst: Een ZZP'er, hoofd beveiling van een Internet-provider, een consultant HRM, een webmanager, een communicatie adviseur, een onderwijsinnovatiebedrijf, een educatieve uitgever. Een forse groep kwam op deze vraag af en zette meteen de schouders er onder. De website van de school werd aangepakt, een community werd opgericht, het HRM-beleid wordt onder de loupe genomen, etc etc.

De volgende stap in het experiment is het netwerk stabiel maken. Dat wil zeggen een stabiele kern, met een goede verbinding met de school. Welke vorm moeten we hier bij zoeken? Welke zelforganisatie is haalbaar? Ik hou u op de hoogte!

Nee, we helpen u niet!

Het is wel een beetje vreemd, de overheid wil steeds minder regelen. Juist om een beter maatschappelijk effect te bereiken.

In het project Burgers aan het stuur hebben we een gemeente geholpen die de wijkbudgetten wilde veranderen. Ze wilde een bezuiniging op de wijkbudgetten realiseren door de financiële administratie en verantwoording door de burgers zelf te laten doen.

"Maar de burgers wilden dit helemaal niet!" De burgers, verenigd in de wijkraden, vonden het wel makkelijk dat de gemeente dit regelde. Waarom zoveel moeite doen als het makkelijk kan? De gemeente zette door, dus werden de burgers innovatief, ze namen contact op de locale welzijnsstichting. Of zij niet het financieel beheer wilden overnemen?

De welzijnsstichting was nu juist bezig met welzijn nieuwe stijl en zag zich gesteld voor een exemplarische situatie. Nee, hier past eigen kracht! Het aardige van deze situatie is dat loslaten kracht kost. Als je altijd gezorgd hebt voor de burger, is iets niet meer doen heel lastig. De burger is verslaafd aan een goed verzorgende overheid. De overheid en ook het welzijn maken een draai, maar de burger nog niet. Ik ben zo benieuwd of dit gaat lukken, want eerlijk gezegd het systeem is hardleers. Steeds komen er weer nieuwe claims. Steeds is er wel een impuls om toch iets te doen. Maar in deze gemeente nog even niet.

Hogere inkomens verhogen buurtvertrouwen

Van de site van Nicis kwam ik de volgede tekst tegen:

"Het gaat goed met de steden in Nederland. Steden zullen in de komende jaren, crisis of geen crisis, blijven groeien, een grotere bijdrage leveren aan de Nederlandse economie en meer mensen zullen in steden wonen en werken. In veel steden is sprake van gentrification: in voorheen zwakke buurten is er een flinke toename van het aandeel hoger opgeleiden, stijgt het percentage koopwoningen, en vinden ontwikkelingen plaats die de buurt een betere naam bezorgen. Kansarmen maken gedeeltelijk plaats voor kansrijken. Bekende voorbeelden zijn De Pijp in Amsterdam en Lombok in Utrecht. Maar eigenlijk zijn in elke stad wel dergelijke buurten te vinden, altijd nabij het stadscentrum.

Recent Nicis-onderzoek naar de relatie tussen inkomensdiversiteit en buurtvertrouwen in Enschede en Amsterdam toont aan dat een toename van het aantal middeninkomens en een stijging van het aandeel koopwoningen, leiden tot meer buurtvertrouwen, ook onder de aanwezige lage inkomensgroepen in de buurt. Dit effect treedt niet alleen op in wijken rond het stadscentrum, maar ook in naoorlogse stedelijke vernieuwingswijken.

Hoe zit het nu precies met die relatie tussen inkomensdiversiteit en buurtvertrouwen? Wat betekent in dit verband ‘milde’ gentrification? Kan of moet de overheid hierin sturen? Of moet zij, met in haar kielzog de corporaties, zich juist terughoudend opstellen? In hoeverre is er sprake van verdringing? En waar liggen kansen, vooral nu de ‘officiële’ stedelijke vernieuwing trager gaat en de middelen in het kader van het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing en de wijkenaanpak teruglopen? "

Deze vragen worden beantwoord op een nicis congres op 11 november. Chcek www.nicis.nl

Opwindende voorstellen voor vernieuwing Jeugdzorg

In een resume van een 12-tal tips heeft Erik Gerritsen een prachtig epistel gemaakt waarin hij de Jeugdzorg overbodig maakt en de gemeente schetst hoeveel ruimte zij hebben om daadwerkelijk vroegtijdig jeugd te helpen. Vroegtijdig wil zeggen: buiten de bestaande kaders denken. Omgekeerd denken: professionals die de ruimte moeten krijgen. Vroegtijdig is ook: op zoek naar goedkopere interventies en het in een hand leggen van dure en goedkope maatregelen. Ander is er toch te weinig prikkel om het ook werkelijk anders te gaan doen.

Het mooie is dat Erik eigenlijk gelooft dat gemeenten dit zonder de stelselwijziging kunnen doen. Ik bewonder zijn visie en ben het ook helemaal mee eens. Gemeenten die willen kunnen het nu al doen.

 

Er zijn ook al wethouders die leiding nemen. Die de businesscase kunnen verdedigen, ook als het op pas op langere termijn uitbetaalt. In Amsterdam loopt al een paar jaar in de luwte van de jeugdzorg en andere grote operaties een bloeiend netwerk: Eer en Waardeer. Het netwerk beoogt niets anders dan de professionals die met jongeren werken te eren en te waarderen. Want zo is de gedachte, als het goed gata met de professionals dan gaat het ook goed met onze joneren. In het netwerk komen de professionals in een vrije ruimte, waar ze hun oordelen en overtuigingen over hun eigen discipline kunnen toetsen aan die van de andere. Van leerkracht tot politieman, van jeugdzorger tot welzijnswerker, van informele buurtactivtist tot GGD-arts. Die grensoverschrijdende mix geeft ruimte voor verbinding, op het niveau van passie en beroepseer.

Als gemeenten zouden investeren in een humuslaag van professionals en vervolgens de bestuurders bij elkaar brengen om te zien hoe 'één' de humuslaag als is, dan moet het mogelijk zijn het huidige verkokerde systeem te doorbreken.

Voor de trouwe lezers van dit blog: Jeugdzorg is ook een wijkzaak. Erik Gerritsen gaat andere in op een belangrijke factor: de reguliere taken als goede huisvesting en algemene bijstand. Zonder basis voorzieningen als geld en een dak boven je hoofd, komt de jeugdzorg helemaal in het geding. Effectief reguliere uitvoering van deze taken in de wijk, geeft de jeugdzorg ook meer lucht.

Waarde van kennis voor stad en wijk

Van de week kwam de Maastricht University in het nieuws omdat het te veel buitenlandse studenten zou aantrekken (wat het ook doet overigens; en gelukkkig maar, denk ik zelf). Te veel, vind de SP, want bij elke buitenlandse WO-student legt de staat enkele duizenden euro's bij. Terecht verweerde Martin Paul, de voorzitter van het College van Bestuur van Maatstricht University, zich: Elke student compenseert deze 'onkosten' door veel geld in de stad uit te geven. Bovendien wil de universiteit in een breed netwerk verbonden zijn in de wereld.

De rekensom die de SP maakt is dus nogal beperkt (pennywise poundfoolish). De SP is er waarschijnlijk ook onkundig van het feit dat jaarlijks honderden Nederlandse studenten in Aachen naar de Technische Universiteit gaan.

• Prachtige rekensom

Maar dan nog, die rekensom is nog lang niet af. Van Ageeth Telleman kreeg ik een prachtig artikel toegestuurd over de waarde van kennisinstellingen. Die waarde is groot. Door de verbinding van stedelijke ambiance, kennis, verdiencapaciteit (Intellectual Property), bundeling van synergetische bedrijvigheid, etc etc. De manier waarop het MIT dit doet, zoals het artikel beschrijft, is prachtig en ook voor Nederlandse universiteiten haalbaar, mits je hier langdurig en gefocussed aan werkt. Van de week sprak ik Peter van Gorsel. Hij is educational businessdeveloper voor de Universiteit van Amsterdam en Hogeschool van Amsterdam. Hij ontwikkelt een plan om 'sluimerend IP' actief te verspreiden aan bedrijven. Een beetje zoals het Industry Liason Program in het MIT.

• It's the network, stupid!

De verbindingen tussen actoren, tussen alumni en wetenschappelijk personeel, tussen bedrijven en wetenschappers, tussen studenten en ondernemers. Het netwerk is de factor voor groei. Wat in de wijk een feit lijkt, is ook voor de hoge economie relevant; de grootte van het netwerk is directe factor voor economische voorspoed.

• Vervlechting lage en hoge werkgelegenheid

En gaat het goed met de universiteit en de omringende economie dan zorgt het schoorsteeneffect voor een goede locale werkgelegenheid ook voor mensen in de achterstandswijken die mindergeschoold zijn. Elke witte boord is nog altijd goed voor blauwe boorden. Het is dan overigens wel zaak die vervlechtingen goed mogelijk te maken. Economische actieplannen in kader van wijkaanpak zouden daarom juist op dit vervlechtingen gericht moeten zijn.

Welbegrepen belang

Als we het hebben over burgerparticipatie hebben we het veelal over het belang dat burgers hebben om ergens in te participeren. Zonder belang, zal er geen duurzame participatie zijn. De kunst is dus om dat belang goed te analyseren en dat belang zodanig te ‘positioneren’ in de context van burgerparticipatie dat het voor de burger duidelijker wordt dat zijn belang is gediend bij participatie.

In een netwerk WELBEGREPEN BELANG dat Twynstra Gudde samen met KEI oprichtte, gaan we in op de verschillende vormen waarin dat eigen belang kan worden herkend en vervolgens gediend.

Werkbare vormen voor het dienen van eigen belangen.

In dit netwerk hopen we meer en meer werkbare vormen te vinden waarin eigen belangen van burgers, bewoners, ondernemers en bezoekers gediend worden. Het ideaalbeeld is dat er vormen zijn waarin het belang om met elkaar belangen te delen als vanzelf duidelijk wordt: Het regelvrije verkeersplein is een van de mooiste voorbeelden.

Regelvrij verkeersplein.

Waar de borden en de belijning op een verkeersplein zijn weggehaald zijn alle gebruikers, auto’s fietsers, voetgangers weer gelijk. In plaats van consumenten van de vooraf bepaalde ruimte, voorrang ed zijn zij weer producent van de eigen veiligheid.

Ieder een gelijke stem en geen afwenteling op anderen.

Het aardige is dat deze context niet alleen dat het alle gebruikers een gelijke stem geeft. Een andere aardige kwaliteit van dit voorbeeld is dat het moeilijk is om kosten en problemen op anderen af te wentelen buiten de groep. Dat zijn twee criteria die we kunnen hanteren bij het zoeken naar andere vormen.

Zijn er andere vormen?

Of we andere vormen weten te vinden? Het is niet eenvoudig en toch denk ik dat we er een paar gaan vinden; sterker nog ze zijn al sporadisch aanwezig. Sommige zijn nog niet met de bril van eigen belang bekeken en dus nog niet ingezet. Andere zijn al wel beproefd maar nog niet voluit ingezte in een standaard aanpak.

Op dit moment gaan we op zoek naar een mogelijke pilot bij een gemeente en/of corporatie. In die pilot gaan we een inventarisatie maken van mogelijke vormen voor het delen van (eigen) belang en gaan we in overleg met de gemeente en corporatie ook daadwerkelijk die vorm implementeren.

De vormen kunnen op allerlei niveaus en op allerlei zaken betrekking hebben. Ik heb een paar van die vorrbeelden op een rij gezet:

• Beheer van de flat in de vorm van coöperatieve vereniging (onderhoudskosten worden door corporatie overgemaakt aan coöperatie). Dit kan op complex niveau, maar het zou ook kunnen op niveau van een portiek.
• Beheer tuinen door aangrenzende bewoners in vorm van vereniging.
• Beheer van collectieve voorzieningen (beheerbedrijf van bewoners (elke bewoner heeft qualitate qua een aandeel) neemt exploitatie over; conform de Engelse Localism Bill)
• Neighbourhood improvement district (momenteel in Hamburg als experiment gestart: overhead int de belasting, burgers beslissen samen over besteding.)
• Openbare ruimte; beheerschappen voor de (her-)inrichting en beheer van openbare ruimten: groenzoomen, parkjes/pleintjes etc.

In deze vormen kunnen we nog experimenteren met de organisatievorm (vereniging, coöperatie, stichting ed), de rechten voor toetreding (qualitate qua of op basis van kandidaatstelling of lidmaatschap), de vormen van bestuur (besluitvorming, advies aan corporatie/ gemeente), eisen aan proces (toezicht op democratisch proces in de organisatie).

Vorm an sich niet voldoende.

Het is duidelijk dat de vorm an sich niet voldoende is. Introductie vergt inzet van opbouwwerk, begeleiding van de organisatie die taken overlaten, effectieve communicatie beproefd op hun verandergeneigdheid (denk aan de veranderkleuren!), ed. Maar de vorm waarin de zelfsturing op basis van welbegrepen belang tot uitdrukking komt, is een onderwerp waar de pilot betere inzichten kan verschaffen. De inventarisatie van de vormen is een belangrijke onderbouwing voor toekomstige mogelijkheden voor burgerparticipatie.