In de wijk

Leiders in de wijkaanpak (4): ‘Laat taken zoveel mogelijk over aan bewoners zelf’

Het vergroten van het eigenaarschap van bewoners door vraaggestuurd te werken en aansluiting te zoeken bij de belangen van de bewoners in de wijk.

De op handen zijnde bezuinigingen grijpen hard in bij overheidsorganisaties. Maar ze kunnen ook als katalysator worden ingezet bij het écht terugleggen van taken bij bewoners. Wat nu als we bewoners in wijken zelf verantwoordelijk houden voor bepaalde taken in wijken en buurten? Gaan bewoners zich dan anders gedragen, meer eigenaarschap en eigen initiatief tonen, meer zelfvertrouwen ontwikkelen en zich meer betrokken voelen bij de samenleving? En wat is daarvoor nodig?

In elk geval vraagt dit van instanties dat zij veel meer vraaggestuurd gaan werken, initiatieven veel meer faciliteren, netwerken van bewoners ondersteunen vanuit de eigen organisatie, maar ook vanuit de samenwerkingspartners. En het vraagt van professionals dat zij los durven te laten.

Per wijk kunnen de routes zeer verschillen; er is dan ook niet één aanpak. Zeker in achterstandswijken moet rekening worden gehouden met de mogelijkheden die mensen hebben. Veel mensen zijn vooral bezig met ‘overleven’; hun belang ligt vooral bij het financieel rondkomen en het opvoeden van hun kinderen. Deze mensen zullen zich niet snel inzetten voor het meedenken over het ontwerp van een nieuw multifunctioneel centrum. Maar wellicht wel voor het creëren van een veilige speelplek voor hun kinderen op het binnenterrein van het complex.

Het kabinet zet in op het ruimte geven aan de eigen kracht van bewoners. Dit is in onze ogen één van de ingrediënten in de doorstart van de wijkaanpak. Vraaggestuurd werken en aansluiting zoeken bij de belangen van de bewoners in de wijk zijn hierbij essentieel. Bezuinigingen kunnen hiervoor juist als katalysator dienen.

‘De nieuwe realiteit vraagt van instanties dat zij veel meer vraaggestuurd gaan werken, initiatieven veel meer faciliteren, netwerken van bewoners ondersteunen vanuit de eigen organisatie, maar ook vanuit de samenwerkingspartners. En het vraagt van professionals dat zij durven loslaten.’

Het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ heeft het manifest ‘Wijkgericht werken als gezamenlijke inspanning!’ opgesteld. Naast een analyse van de huidige situatie van de wijkaanpak en het benoemen van vier katalysatoren om met wijkgericht werken een doorstart te maken, wil het manifest een pleidooi zijn aan gemeenten en corporaties om elkaar nóg meer op te zoeken en de wijkaanpak van morgen in gezamenlijkheid vorm te geven. De tekst van het manifest is tot stand gekomen in het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ van gemeenten en corporaties, geïnitieerd en gefaciliteerd door Sandy van  Marrewijk en Jeroen den Uyl van Twynstra Gudde adviseurs en managers. Een samenvatting van het manifest en de katalysatoren kunt u deze week dagelijks in afleveringen lezen bij CorporatieNL in natuurlijk in In de wijk!

Leiders in de wijkaanpak (3): ‘Doorpakken op wijkgericht werken’

De afgelopen jaren is veel geëxperimenteerd met wijkgericht werken. De extra wijkaanpakgelden waren daarbij een belangrijke impuls. Veel is in gang gezet wat het verdient om verder te worden uitgerold. Kritischer zijn mag, maar ondoordacht schrappen niet.
Samenwerken is het sleutelwoord. De wijkaanpak-organisaties hebben de lijnorganisatie nodig en vice versa. De lijnorganisatie maakt bij het opstellen van beleidsplannen idealiter gebruik van de informatie die wijkaanpak professionals ophalen in wijken en buurten. Daarnaast sluit de uitvoering van de wijkaanpak aan bij het beleid dat de lijnorganisatie heeft opgesteld.

Maar ook op uitvoeringsniveau is samenwerking essentieel. Als vanuit wijkaanpak geconstateerd wordt dat een wijk extra schoongemaakt moet worden, zal de uitvoerende dienst van de gemeente dit uiteindelijk oppakken, en niet de wijkaanpakorganisatie. Deze matrixstructuur levert continu spanning op. Op dit terrein is nog veel te winnen.

Met de aangekondigde bezuinigingen en het stopzetten van de gelden voor wijkaanpak woedt binnen veel gemeenten de discussie op welke manier het wijkgericht werken vorm moet krijgen en, vooral, betaald moet worden. De deelnemers in het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ pleiten voor het behouden van de matrixstructuur en het verbeteren van de werkbaarheid hiervan. Een duidelijk voordeel van deze structuur is de verbeterde samenwerking met andere partijen.

Woningcorporaties hebben het wijkgericht werken vooral invulling gegeven door hun taakgebied te verbreden. Deze verbreding heeft er deels voor gezorgd dat organisaties elkaar beter weten te vinden. Het terugschroeven van de inzet van corporaties op deze terreinen kan tot gevolg hebben dat de afstand tussen organisaties onderling groter wordt. Een reden waarom de deelnemers van corporaties in het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ pleiten voor het blijven vasthouden aan deze taken van corporaties. Kritischer zijn mag, maar ondoordacht schrappen niet.

‘Leiders in de wijkaanpak’ pleiten voor het behouden van de matrixstructuur en het verbeteren van de werkbaarheid hiervan. Een duidelijk voordeel van deze structuur is de verbeterde samenwerking met andere partijen.

Het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ heeft het manifest ‘Wijkgericht werken als gezamenlijke inspanning!’ opgesteld. Naast een analyse van de huidige situatie van de wijkaanpak en het benoemen van vier katalysatoren om met wijkgericht werken een doorstart te maken, wil het manifest een pleidooi zijn aan gemeenten en corporaties om elkaar nóg meer op te zoeken en de wijkaanpak van morgen in gezamenlijkheid vorm te geven. De tekst van het manifest is tot stand gekomen in het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ van gemeenten en corporaties, geïnitieerd en gefaciliteerd door Sandy van Marrewijk en Jeroen den Uyl van Twynstra Gudde adviseurs en managers. Een samenvatting van het manifest en de katalysatoren kunt u deze week dagelijks in afleveringen lezen bij www.CorporatieNL.nl en natuurlijk op het blog In de wijk! 

Leiders in de wijkaanpak (2): gezamenlijk heroriënteren

Woningcorporaties, gemeenten en bewoners / wijken moeten zich gezamenlijk heroriënteren op de nieuwe realiteit. Doel: het samen met partners bepalen in welke wijken extra inzet wordt gepleegd en het onderling afstemmen van waaruit deze inzet bestaat, ieder vanuit zijn eigen kerntaken.
Gemeenten en woningcorporaties zijn druk bezig met het aanbrengen van focus in hun inzet in wijken en buurten. Onder het motto ‘Liever in vijf buurten intensief aan de slag, dan in twintig een beetje’. Het gevaar is dat zij dit vooral binnen de eigen organisatie doen en niet in onderlinge afstemming met elkaar, met als risico dat gemeenten en corporaties niet dezelfde focus leggen op wijken.

De deelnemers in het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ onderschrijven de noodzaak tot gezamenlijke heroriëntatie, maar willen eerst het eigen huiswerk goed doen. De volgende fase is de afstemming met andere partijen. Juist de hechte samenwerkingsverbanden bieden hiertoe goede kansen.

Gezamenlijke heroriëntatie
Dit is niet alleen belangrijk voor het gelijkschakelen op welke wijken wel en niet extra ingezet wordt, maar ook om de inspanningen in die wijken op elkaar af te stemmen. Binnen woningcorporaties, maar ook bij gemeenten woedt een kerntakendiscussie. De tijd van overlap in elkaars taakgebieden en het makkelijk overnemen van elkaars taken ligt achter ons.

Dit betekent dat samenwerking nog belangrijker wordt. Een samenwerking waarin iedere organisatie de beste kwaliteit levert vanuit zijn eigen kerntaak en kritisch mag zijn op de ander als deze zijn kerntaak niet goed uitvoert. Dit dwingt tot een professionalisering van de samenwerking, een samenwerking gebaseerd op onderling vertrouwen, transparantie en oprechte interesse in elkaars belangen.

‘Liever in vijf buurten intensief aan de slag, dan in twintig een beetje’

Het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ heeft het manifest ‘Wijkgericht werken als gezamenlijke inspanning!’ opgesteld. Naast een analyse van de huidige situatie van de wijkaanpak en het benoemen van vier katalysatoren om met wijkgericht werken een doorstart te maken, wil het manifest een pleidooi zijn aan gemeenten en corporaties om elkaar nóg meer op te zoeken en de wijkaanpak van morgen in gezamenlijkheid vorm te geven. De tekst van het manifest is tot stand gekomen in het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ van gemeenten en corporaties, geïnitieerd en gefaciliteerd door Sandy van Marrewijk en Jeroen den Uyl van Twynstra Gudde adviseurs en managers.

Leiders in de wijkaanpak

De komende tijd treft u op dit blog een serie posts aan die voortvloeien uit het netwerk Leiders in de wijkaanpak.

Het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ heeft het manifest ‘Wijkgericht werken als gezamenlijke inspanning!’ opgesteld. Naast een analyse van de huidige situatie van de wijkaanpak en het benoemen van vier katalysatoren om met wijkgericht werken een doorstart te maken, wil het manifest een pleidooi zijn aan gemeenten en corporaties om elkaar nóg meer op te zoeken en de wijkaanpak van morgen in gezamenlijkheid vorm te geven. De tekst van het manifest is tot stand gekomen in het netwerk ‘Leiders in de wijkaanpak’ van gemeenten en corporaties, geïnitieerd en gefaciliteerd door Sandy van Marrwijk en Jeroen den Uyl. Een samenvatting van het manifest en de katalysatoren kunt u deze week dagelijks in afleveringen lezen bij www.CorporatieNL.nl en natuurlijk op het blog In de wijk!  

De kracht van minder

Of het nou in het welzijn, zorg of zelfs in de economische stimulering is, wanneer er zich een maatschappelijke vraag voordoet is de reactie nooit: wat zullen we beeindigen?

• Er wordt nooit wat afgeschaft.

Laatst sprak ik met Frans Nauta. Frans die lector innovatie bij de HAN is, vertelde me dat hem bij het lezen van de topsectoren notities was opgevallen dat er veel voorstellen inzaten, maar dat die vooral nieuw beleid of instrumenten voorstellen. Geen voorstellen om iets af te schaffen.

Een ander signaal kreeg ik van het rondgetwitterde aanbod aan welzijnswerkers om op cursus te gaan om hun instrumenten en vuistdikke handboeken weg te doen en het eigen repertoire drastisch te verminderen. Dit ten gunste van de klant die meer in zijn eigen kracht zou moeten gaan staan en alleen maar onzeker wordt van al die dikke handboeken en beschreven protocollen. Let wel: het gaat om een cursus aanbod aan welzijnswerkers. Het wordt dus wel door de markt onderkend, maar de praktijk is nog anders, zoals Frans Nauta die ook beschreef.

• Beleid houdt van incidenten en wil controle

De zedenzaak in Amsterdam is net als de cafe-brand in Volendam dat was, een uitgelezen kans voor het systeem om zich groter en dikker te maken: meer regels, meer toezicht, meer controle. Die kansen doen zich ook voor bij beleid dat zich in minder crisis-achtige omgevingen bevindt: zoals welzijn nieuwe stijl en topsectorenbeleid. Een tussenvorm is de wijkaanpak. Minister wilde snel stempel drukken: er kwamen charters in alle wijken (bouwtijd 1 jaar). Dan in de uitvoering: dikke programma's die de uitvoering moeten beheersen en monitoren... Dit is de blauwe aanpak.

Ik ben niet tegen beleid. Beleid is een ander woord voor visie. Maar wat beleid zo lastig maakt is dat er niet gekeken wordt naar wat er al is, of wat het beleid dat er nu is ineffectief maakt. Vanuit de kleuren-leer van De Caluwé, zou je kunnen denken we willen minder blauw en meer wit.

• Alternatief: laat de energie stromen

Een witte aanpak zou betekenen dat we de energie volgen die er al is, dat we blokkades in de energiestromen wegnemen. Ik moet toegeven, de basisgedachte van het topsectorenbeleid en ook van welzijn nieuwe stijl is wit: de burger moet in zijn eigen kracht staan, het welzijnsaanbod moet dat centraal stellen en dus haar aanbod dat afhankelijk maakt opschorten. In de economie gebeurt dat eigenlijk ook als we vooral de topsectoren willen helpen nog sterker te worden. Maar als ik dan zie dat we cursussen moeten gaan volgen om het af te leren of dat we niets afschaffen om iets te versterken dan bekruipt mij een gevoel van onbehagen.

• Beleid kan niet leven met onzekerheid

Kan het systeem echt met minder? Is dit niet een perverse vraag bezien van de theorie van de bureaupolitiek? Beleid en ook het politieke systeem dat er aanhangt kan niet leven met een witte aanpak, als ze daarmee controle verliest op waar de verandering werkelijk effect zal hebben. Onzekerheid is iets heel moeilijks voor beleid en politiek. De groei in risicomanagement instrumenten is daar tekenend voor. Onzekerheid is, gek genoeg, overigens wel te managen; zie deze site van mijn collega's Marc Paats en Anniek de Vries. Maar in essentie is de drang naar beheersing zo groot dat we misschien wel moeten erkennen dat we dit vraagstuk niet kunnen oplossen op het niveau waarop het zich voordoet. 

• De kracht van minder

In het project Burgers aan het stuur kwamen 8 gemeenten die vraag regelmatig tegen. Daar is gekeken naar de mogelijkheid om op een hoger niveau ruimte te creëren om beleid los te laten, om te leven met onzekerheid. De overtuiging daarbij is dat minder beter is. Krachtig bestuur doet minder zelf, weet wat die andere rol van de overheid dan moet zijn en heeft ook oog voor die andere rol van beleid, sturingsinstrumenten etc. Binnenkort worden de lessen die de gemeenten trokken in dit blog gepubliceerd.