De pers is de horzel op het politieke systeem. Het is er mee verbonden en de politiek is er van afhankelijk. Een symbiotische verbinding.
Eerder vertelde ik over de cirkel van ellende. In deze cirkel houden raadsleden, wethouders, directeuren, ambtenaren en de burger elkaar in de greep. Ik wil nu inzoomen op een speficiek onderdeel: de relatie tussen raadsleden, wethouders en burgers. Deze drie hebben een bijzondere relatie.
- Het begint met de raadsleden.
Femke Halsema kon, zo vertelde ze aan het #NRC, pas een half jaar na haar afscheid uit de politiek de krant zonder stress openen. Tijdens haar politieke bestaan vreesde ze elke dag de krant. Stond er wat dat een relletje kon worden? Waren er feiten waar ze direct actie op moest ondernemen? Deze afhankelijkheid, de pers als werkbrief verschaffer, de pers als dagindeler, het was haar weerzin..
Zelf was ik, jaren gelden alweer, fractievoorzitter. Toen was ik ook zeer gevoelig hoe mijn partij in de pers naar voren kwam. Ik zocht naar mogelijkheden om in de krant te komen, om zaken te politiseren. Ik moet toegeven, het waren ook issues die leuk waren voor het debat en het spel met de andere fracties en wethouders. Het had weinig te maken met wat burgers vonden. De pers was het element in de kaasstolp tussen wat de kaderleden van mijn partij lazen, wat de elite van de burgers lazen, van wat de politici onderling lazen. De pers hield me vast in de kaasstolp. Ik dacht dat het makkelijk was je eigen plan te trekken, maar deze kracht onderschatte ik.
- De wethouder
Het profiel van een wethouder wordt voor een belangrijk deel gemaakt in de pers. De pers en de wethouders weten dat. De aandacht die inhuis wordt besteed aan hoe het overkomt, wat de storyline moet zijn, wat de sweeping statements zijn, kan er anders niet door worden verklaard. Ik kom regelmatig mannetjesmakers tegen. Overigens er is nog altijd veel schroom voor het feit dat dit zo is. Er wordt liever niet over gesproken.
- De pers
Joris Luyendijk openbaarde laatst nog eens dat wat iedereen weet: Journalisten, redacties kunnen niet zonder een uitstekende relatie met de bestuurders. Het is geven en nemen. Een goed verhaal ontstaat echt niet alleen maar door onderzoeksjournalistiek, daar is veel te weinig geld voor in de uitgeversbranche. Er wordt actief de bal rondgespeeld, lekken, spinnen, uitbouwen. Wie de inside werled hiervan wil snappen: men leze Spin Cycle van Howard Kurtz.
- Liefde en haat
De relatie tot politieke bestuurders en de pers is een iets andere dan die in de cirkel van ellende. Het gaat niet zo zeer om wantrouwen alleen. Het gaat eerder over wantrouwen en vertrouwen. Er zit een dubbelheid in: pers heeft politiek nodig en andersom. Het is haat en liefde tegelijk. Het is een helse verhouding want de pers versterkt patronen van wantrouwen in de cirkel van elleende, meer dan dat het die mitigeert.
Op die manier is de pers een 'agitator van het huidige systeem'.
- Pers versterkt de negatieve zaken en vergroot wantrouwen
De pers is een versterker van een intrinsiek element in de cirkel van ellende: het wantrouwen van politiek in bestuurders, van burgers in politiek en overheid in het algemeen. Versterker is een neutraal woord: de pers zou ook goede zaken kunnen versterken en uitvergroten. Alleen, dat zie ik niet vaak en dat ligt volgens mij echt niet alleen aan het feit dat de politek alleen maar negatieve aanleidingen voor de pers genereren.
- Doorbraak: pers moet meeveranderen
In de werkelijkheid van de taaie vraagstukken, zoals de daadwerkelijke behoefte om burgers aan het stuur te zetten, komen we het systeem als hardnekkig monster tegen. De neiging is om het systeem als een beperkt geheel te beschouwen, zoals de hiervoor aangegeven cirkel van ellende. Maar de pers speelt een eigen rol in dat systeem. Ook op andere onderdelen zijn er 'derden' die een rol spelen in het systeem (denk aan instellingen, ondernemers, buurtgroepen) en ook zij moeten in de verandering een rol spelen.
In het kader van burgers aan het stuur komen we steeds nieuwe raakvlakken van het systeem tegen. De pers hoort er bij!
